عوامل بی‌خوابی:

  1. تغییر محل زندگی (برای منزل، یا برای کار)
  2. تغییر در شرائط شغلی
  3. اضطراب مزمن
  4. امتحانات آخر تِرم
  5. استرس
  6. افسردگی (نقش بسزائی در بیدارخوابی دارد)
  7. مصرف سیگار
  8. مصرف موادّ مخدّر
  9. محیط نامناسب در هنگام خواب (شلوغی محلّ)
  10. دمای داغ یا سرد محیط خواب
  11. استفاده از کمپیوتر، تلویزیون و …
  12. مالباختگی، شکست مکرّر (استرس آورده)
  13. دیابت
  14. فشارخون
  15. سکته‌های قلبی و عروقی، مغزی ناقص
  16. کابوس شبانه (علاوه بر دارودرمانی از روان درمانی نیز استفاده می‌شود)
  17. وحشت (هیستری) [علاوه بر دارو درمانی از روان درمانی نیز استفاده می‌شود]
  18. تُرشایِ شدید و ریفلاکس شدید
  19. مصرف کافئن زیاد و نوشابه‌ها (مخصوصا عصر و شب)
  20. پُرکاری تیروئید، بیماری‌های آسم، برونشیت
  21. بیماری‌های کلیوی
  22. آلزایمر
  23. سردردهای میگرنی، عصبی و کِلاستِر
  24. تغییرات هورمونی در زمان قاعدگی‌و زمان یائسگی
  25. داروهای ضدّ بیماری‌های قلبی، ضدّ آسم
  26. داروهای لاغری (که کافئین زیاد دارد)
  27. الکلیسم(شرابخواری)
  28. کمبود دریافت اکسیژن بخاطر انسداد مسیرهای هوائی
  29. در دوران انتهاء بارداری (در دوران بارداری‌و شیردهی دارو تجویز نمی‌شود)
  30. ترس از بی‌خوابی
  31. فعّالیّت‌های ورزشی‌شبانه
  32. طولانی‌مدّت در محلّ خواب بودن و خواب نرفتن

تذکّر:

  1. در پزشکی کلاسیک گفته می شود: خواب عصرانه نداشته باشید؛ زیرا بیدارخوابی شبانه می‌آورد.
  2. ولی اسلام ولائی می‌فرماید: خواب قیلوله (خواب بین روز) مستحب است، خواب بعد از ناهار راحتی بدن است، امّا خواب شبانه جایز است.

بی‌خوابی مزمن، بیماری‌های گوناگون می‌آورد:

  1. سکتۀ قلبی
  2. فشارخون
  3. دیابت (در آیندۀ نزدیک یا دور باعث بی‌خوابی می‌شود و همچنین عوارض سوء دیگری می‌آورد)
  4. کاهش توجّه
  5. کاهش تمرکز
  6. اختلال در حافظه کوتاه مدّت
  7. اضطراب
  8. افسردگی
  9. اختلال در سیستم ایمنی بدن
  10. زود قبول کردن شکست
  11. ناهنجاری‌های رفتاری
  12. آسیب به خود و دیگران زدن
  13. برهم خوردن زندگی خوب
  14. از کوره در رفتن
  15. بی‌حوصلگی
  16. نداشتن ارتباط صحیح با دیگران
  17. داد و بی‌داد در بیداری و خواب
  18. عدم رعایت الگوی بهداشت خواب (مثلاً هر وقت خوابتان آمد، همان وقت بخوابید)

توجّه: درمان اختصاصی بی‌خوابی از داروهای شیمیائی، علاوه بر ضعف حافظه و کاهش هوشیاری، اعتیاد به دارو نیز می‌آورد.

خواب آور طبیعی:

  1. دوغ ‌شیرین، ماست‌ شیرین، به ‌همراه نعنا و آویشن
  2. دمکردۀ گُل‌ساعتی با عسل
  3. عطر اُستوخدوس، آرامش‌بخش و خواب‌آور است
  4. گُل‌ بنفشۀ‌طبّی، ضدّ صرع أطفال‌و خواب‌آور است
  5. حمّام کردن کودک در جوشاندۀ برگ‌گیاه‌ حَساس(گیاه قَهر) در درمان کودکان کم‌خواب یا دارای خواب‌سبک مفید است
  6. کاهو (بدون سُس) خواب‌آور و آرام‌بخش است
  7. کدو رفع بیخوابی و رفع سردرد و رفع خستگی اعصاب میکند
  8. قبل از خواب سیب رسیدۀ شیرین با عسل طبیعی بخورید

جوشاندۀ اُستوخدوس و گل‌بهار‌نارنج و سنبل الطّیب، خواب‌آور بسیار عالی است و درمان خستگی میکند [توجّه: سنبل الطّیب نبایستی به‌همراه گُل گاو‌زبان مصرف شود؛ زیرا باعث اُفت فشارخون و سرگیجه و ایجاد مسمومیّت شدید، و به کُما رفتن شخص و گاهی منجرّ به مرگ میشود، تبصره:نباید سنبل‌الطّیب با داروهای‌شیمیائی ضدّ‌أفسردگی، ضدّ‌اضطراب، آرام‌بخش، خواب‌آور، آنتی‌هیستامین مصرف‌شود؛ زیرا بسیارخطرناک‌است، تذکّر: زیاده‌روی در مصرف سنبل الطّیب نشود؛ زیرا مسمومیّت، خستگی، احساس سبکی سر، گشاد شدن مردمک چشم، مسمومیّت کبدی می‌آورد.]

ایجاد خواب طبیعی شبانه:

  1. در اوّل مغرب در هر سوراخ بینی یک قطره روغن بادام شیرین بچکانید
  2. قبل از شام خوردن از مخلوط آویشن و نعنا با دوغ شیرین کم‌چرب و ماست شیرین کم‌چرب میل کنید و به همراه شام کاهو (بدون سُس) و کدو مسمّا بخورید
  3. شب قبل از خواب در هر سوراخ بینی، یک قطره روغن بنفشۀ طبّی (در پایۀ روغن زیتون) بچکانید
  4. قبل از خواب دمکردۀ گُل‌ساعتی با عسل طبیعی آویشن

آیت الله ضیایی