«انقلاب اسلامی»، بی شک بزرگترین رخداد سیاسی دهه های اخیر جهان بود، که با وقوعش، نه تنها سیستم مدیریت و حکومت داری و دیگر مناسبات فرهنگی، سیاسی و اجتماعی در داخل ایران را دگرگون کرد، که پیامدهای وقوع آن تا صدها کیلومتر دورتر از مرزهای جغرافیایی کشورمان را نیز تحت الشعاع خود قرار داد.

انقلاب اسلامی مردم ایران، تنها انقلاب دینی سده اخیر جهان بود، که گفتمانی تازه و نو، برخواسته از فطرتی الهی و پاک را به جهانیان عرضه کرد و در دنیایی که راهی جز شرق و غرب، پیش پای دنیا وجود نداشت، راهی نو و پنجره ای تازه در منظر مردم جهان گشود.

انقلابی که نظریه‌ های رایج در دنیای آن روز که دین و مذهب را مخدّر و افیون توده ها می دانست، به سخره گرفت و با به صحنه آوردن دین در بستر اجتماع، جهشی عظیم در تحولات سیاسی جهان به وجود آورد.

رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت الله خامنه ای (مدظله العالی) در این زمینه می فرمایند: «انقلاب تازه‌ترین و جذّابترین سخن را نه فقط برای ملت ایران که برای بشریّت دارد.»(۱)

عظمت و پویایی این انقلاب و حرف های نو و طهورایش، آن چنان بود که دلها و فطرت های پاک جهانیان را متوجه خود کرد و بسیاری از انسانهای آزاده را به بررسی و فهم مفاهیم، مبانی و ایعاد این انقلاب ترغیب نمود.

شاید یکی از بهترین راه ها برای شناخت ابعاد مختلف این انقلاب، بررسی ویژگی های متعدد آن است. انقلاب اسلامی ویژگی های فراوان و گاه منحصر بفردی دارد که در طول سالیان متمادی قبل از پیروزی تا کنون مورد دقت نظر تحلیل گران و پژوهش گران فراوانی قرار گرفته است. اما شاید بهترین مسیر برای یافتن مهم ترین ویژگی های این انقلاب الهی دقت در بیانات امامین این انقلاب است. در این نوشتار و البته با توجه به محدودیت های یک یادداشت کوتاه سعی می شود که به بررسی و بیان مهم ترین این ویژگی ها از منظر رهبر معظم انقلاب پرداخته شود.

در منظومه فکری رهبر معظم انقلاب که از بررسی سخنان و بیانات معظم له به دست می آید، در میان ویژگی های فراوانی که می توان برای انقلاب اسلامی برشمرد، سه ویژگی از اهمیت بیشتری برخوردار است.

این سه ویژگی، به شکلی کاملا مشخص در بیانات معظم له در چهل‌ و دومین مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک در تاریخ ۱۳۶۶/۰۶/۳۱ به عینه مشاهده می شود. ایشان در آن زمان به عنوان رئیس‌ جمهوری اسلامی ایران در طی سخنانی به تبیین این سه ویژگی پرداختند که دقت نظر بر آنها، شناخت مناسبی از ویژگی های انقلاب اسلامی به دست خواهد داد. «در انقلاب ما چند نقطه‌ی اختصاصی هست که میتوان آن را استثنائی از سرگذشت معمولی انقلابها شمرد. من به آن نقطه‌ها میپردازم.»(۲)

۱ـ انقلابی بر مبنای حضور مردم

« اول؛ این انقلاب حتی در شروع خود صد درصد مردمی بود، نه یک گروه چریکی مسلح، نه یک حزب فعال سیاسی نظامی، نه گروهی از افسران انقلابی و آزادیخواه و نه هیچیک از دیگران انواع رائج و معمولی – که تحولات انقلابی کشورها را پدید می‌آورند – در انقلاب ما وجود و حضور و فعالیت نداشتند، فقط مردم بودند و مردم … معجزه‌ی این انقلاب پیروزی مردم بود.»(۳)

هیچ انقلابی بدون حضور موثر و گسترده مردم به پیروزی و نهایتی خوش ختم نشده و نمی شود، و هیچ انقلابی نیز بدون این حضور، استمرار نمی یابد که شرط حیات و تکامل هر انقلابی، همراهی و حضور مردم است. تاریخ انقلاب ها و حرکت های سیاسی و اجتماعی نشان داده که هرگاه مردم وارد عرصه همراهی با انقلاب شدند، آن انقلاب ها و حرکت ها به پیروزی رسیده و هرگاه صحنه مبارزه از حضور مردمی خالی شد، آن حرکت ها نتیجه ای جز شکست و خاموشی نداشتند. لذا این حضور مردم در دیگر انقلاب های جهان نیز ملاحظه می شود، ولی در انقلاب اسلامی، این حضور از برجستگی بیشتری در مقایسه با دیگر انقلاب ها برخوردار است.

شاید بتوان یکی از وجوه تمایز برجسته انقلاب اسلامی با بسیاری از انقلاب های تاریخ معاصر اعم از انقلاب فرانسه، انقلاب روسیه و .. را در همین حضور پررنگ، گسترده و موثر مردمی در همراهی با انقلاب دانست.

۲ـ انقلابی بر مبنای آموزه های اسلامی

«دوم؛ این انقلاب متکی به دین بود، به اسلام. بسیارند انقلابهایی که ریشه‌های مبارزاتی آن از ایمان دینی تغذیه کرده است، هر چند در ساختار انقلاب این ایمان چندان یا هیچ به حساب نیامده است. اما انقلاب ما همه چیزش را، هدفها را، اصول را، و حتی روشهای مبارزاتی را و نیز شکل نظام نوین و نوع اداره‌ی آن را از اسلام گرفت. این ابعاد شگفت‌آوری به انقلاب میبخشد، و تعریف تازه‌ای از پیروزی آن ارائه میدهد. … پیروزی انقلابی که روح و محتوایش اسلام است در حقیقت پیروزی بر همه‌ی آن مهاجمان و در عرصه‌ی زندگی همه‌ی این یک میلیارد است. صدها میلیون مرد و زن – مرد و زن مسلمان – در دهها کشور از پیروزی انقلاب ما احساس پیروزی کردند. این خصوصیت همچنین راه عقب‌نشینی، شکست، ضعف و ترس را بر مردم و رهبر انقلاب و مدیران آن میبندد. در راه خدا شکست نیست، تا ضعف و ترس و عقب‌نشینی باشد.»(۴)

پیروزی انقلاب مردم ایران با آرمان ها، مبانی و شعارهای تماما دینی، در دنیایی که فریاد ناتوانی و مرگ ادیان گوش عالم را کر کرده بود، خود معجزه ای حیرت آور بود. دین که تا قبل از آن مخدر و افیون توده ها بوده و از پستو و کنج خانه ها و معابد راهی به متن و بطن اجتماع نداشت، به یکباره چنان قوتی در بین توده ها ایجاد کرد که منجر به وقوع انقلابی به عظمت انقلاب اسلامی شد. «ما هرجا موفّق شدیم، ناشی از تبعیّت از اسلام بود؛ هرجا ناموفّق ماندیم، ناشی از سرپیچی از اسلام بود.»(۵)

۳ـ انقلابی بر مبنای عدم اتکاء به شرق و غرب

«سوم؛ عدم اتکاء به شرق یا غرب، خصوصیت استثنائی دیگر این انقلاب بود و هم اکنون نیز سیاست قاطع نظام انقلابی ماست. این خود یکی از مظاهر اعتقاد و اتکاء به خدا در همه‌ی صحنه‌های حیات فردی و اجتماعی ماست. امروز تفکر مسلط بر دنیای سیاست در سراسر جهان این است که بدون اتکاء به یکی از قطبهای قدرت نمیتوان در صحنه‌ی سیاست معاصر زنده ماند … انقلاب ما در چنین جوی یک فلسفه‌ی جدید را عرضه کرد، و تا امروز به آن پایبند ماند. انقلاب ما ثابت کرد که میتوان قدرتهای سلطه‌گر را به خود راه نداد، و قلدری آنان را جدی نگرفت، و به آنان باج نداد. مشروط بر این‌که نقطه‌ی اتکائی قویتر از هر قدرت مادی را باور داشت – خدا را – ما دانسته‌ایم که برای این عقیده و این راه بهای سنگینی نیز باید پرداخت، و خود را آماده کرده‌ایم.»(۶)

در روزگاری که حیات حکومت ها و ملت ها به اخم و لبخند دو ابر قدرت بزرگ شرق و غرب وابسته بود، در ایامی که تنها جابجا کردن یک ناو جنگی متعلق به این دو ابرقدرت از منطقه ای به منطقه ای دیگر، منجر به تغییر دولت ها و حکومت ها می شد، در ایامی که حتی نفس کشیدن، بی اذن این دو ممکن نبود، وقوع انقلاب اسلامی حرکتی خلاف آمد جاری دنیا و البته بر هم زننده نظم تعریف شدن آن روزهای جهان بود.

انقلاب اسلامی بی اتکاء به قدرتِ قدرت های بزرگ مادی، حرکت و جریان سومی را در دنیا رقم زد، که دلهای پاک فراوانی را شیفته خود نمود و مسیر را برای حرکت همه ملت های آزاده هموار نمود. حرکت و مسیری که پس از گدشت نزدیک به چهل سال از پیروزی این انقلاب، همچنان پیش روی همه ازادگان جهان، روشن تر از قبل گشوده است.

سجاد ستوده

  1. ۱۳۸۱/۰۶/۲۴
  2. ۱۳۶۶/۰۶/۳۱ متن کامل این سخنرانی جذاب را می توانید در سایت انتخاب ملاحظه نمایید
  3. همان
  4. همان
  5. .۱۳۸۱/۱۰/۱۹
  6. ۱۳۶۶/۰۶/۳۱