اسلام به مسلمانان تأکید می‌کند که از نعمت‌های الهی بهره‌مند شده و نیازهای خود را برآورده سازند.(۱) بهره‌مندی و مصرف بهینه و دور از اسراف و تبذیر و مورد تأکید اسلام است و از رهبانیت و سخت گرفتن بر خود و خانواده نهی شده است.

تجمل در فرهنگ اسلامی ایرانی ما از موارد مذموم و ناپسند به حساب می آید. در معارف اسلامی و خصوصاً تشیع، اساساً موضوع تجمل گرایی و فخرفروشی به شدت مورد نکوهش معصومین(ع)، علما و دیگر بزرگان مذهب قرار گرفته است. دلایل متعددی نیز بر این مدعا دلالت دارد که چرا چنین رویکردی در زندگی یک مسلمان حقیقی جایگاهی ندارد و حقیقت وجودی انسان را از آن چه خدای متعال برای او صلاح دانسته، تنزل می دهد.

IMG13134928 copy

وضعیت نگران کننده طلاق در جامعه

متأسفانه در جامعه‌ی امروز و زندگی‌هایی که از روی مقایسه و حسد شکل می‌گیرد، شاهد اختلالات و مشکلات اخلاقی زیادی هستیم. به عنوان مثال، در زمان شروع زندگی مشترک یک زوج، که می‌بایست تمام مسائل با حلاوت و شیرینی و شادی برگزار گردد، قیاس‌های بین خانواده‌های فامیل و بعضاً دوستان، مسیر را از یک زندگی هدفمند، که اصل خدامحوری و ساده زیستی لازمه‌ی آن است، به سمت رقابت‌های خانمان سوز پیش می‌برد. این مسئله حتی بحران را تا آنجایی پیش برده که استحکام و قوام خانواده‌ها را نیز هدف گرفته و صرفاً از حالت یک انتقاد ساده و خواسته‌های معمولی به سمت دادگاه‌های خانواده کشانده است. دخالت‌های اطرافیان، خانواده‌های زوجین و اقوام در زندگی مشترک یک زوج نوپا تا حدی سنگین و غیر قابل تحمل می‌شود که بعضاً گمان می‌کنند که انتخاب دقیقی نداشته‌اند و دلسردی‌هایی در همان آوان زندگی گریبان‌گیر افراد می‌گردد. رویکرد و رویه‌ی غیر قابل قبول استفاده از شبکه‌های خانمان سوز ماهواره‌ای و از مهمتر، شبکه‌های بنیان‌سوز اجتماعی موجود در فضای مجازی و اینترنت بر این مشاجرات و از هم پاشیدگی‌های خانواده‌ها تاثیری عمیق و البته خطرناک گذاشته است. زن و شوهر که می‌بایست با توجه به محبت‌های تاکید شده توسط اهل بیت(ع) و طبق اصول استاندارد قرآنی و الهی، وسیله‌ای باشند جهت افزایش معنویت، آرامش و تقرب به خدا، در بستر زیرساخت‌های ضد فرهنگی موجود در جامعه، به افرادی برای سلب آرامش یکدیگر تبدیل شده اند.

۱۳۹۴۰۳۳۰۰۰۰۰۲۴_PhotoL copy

 آمارهای تکان دهنده‌ی طلاق در جامعه‌ی ایرانی، هیچ تطابقی با معارف دینی جامعه‌ی ما ندارد و حتی چنان فضایی در جامعه ترسیم شده که گویا این مسئله یک امر بدیهی و طبیعی است. استفاده از خانه‌های مستقل و خودروهای لوکس وارداتی گران قیمت برای افراد یک خانواده، آنقدر خطرناک است که روی آوردن به مواد مخدر صنعتی و غیر صنعتی خطرناک است. همانطور که مواد مخدر باعث فروپاشی پایه‌های یک زندگی شیرین و نهاد مقدسی به نام خانواده را سهل می‌کند، روی آوردن به استفاده از وسائل و موارد تزئینی و تجملاتی لوکس نیز زیان بار است. منهای بحث مهم تجمل‌گرایی در جامعه، تربیت و تبلیغات تلویزیونی در صدا و سیمای جمهوری اسلامی نیز، بستر این خطاها و اشتباهات راهبردی را در خانواده‌ها چند برابر کرده است. فرهنگ‌سازی غلط و مانور تبلیغاتی اشیاء خارجی و گران قیمت نه تنها باعث عقب ماندگی فرهنگی و اقتصادی می‌شود، بلکه آیندگان را نیز با این خطر جدی مواجه می‌کند که می‌توان با روش‌های غربی زندگی راحت‌تری داشت.

۴۸۳۳۸_۳۴۳ copy

سودجویی بنگاه های اقتصادی و فریب‌های تبلیغاتی

کسب سود بیشتر بدون توجه به مبانی فقهی و فرهنگی توسط بنگاه‌های تولیدی و اقتصادی داخل و خارج از کشور، تهدید دیگری است که متوجه آینده‌ی زندگی جوانان و بنیاد مقدس خانواده در ایران اسلامی است. به عبارتی دیگر باید این چنین گفت که مصرف‌گرایی جدید حاکم بر جهان، بر مبنای تولید بیشتر، سود بیشتر و در نتیجه رفاه بیشتر سهامداران شرکت‌های هدف است نه رفاه و تعالی خانواده. امروزه نیز شبکه‌های اجتماعی غربی به کمک این سازمان‌های ضد فرهنگی آمده و هر روزه هزاران مدل و قیمت را از جدیدترین تولیدات غربی و شرکت های سودجوی وارد کننده به معرض نمایش جوانان و خانواده‌ها قرار داده است. در واقع هدف تولید تغییر کرد و از تولید کالاهای ضروری و مایحتاج خانوده‌ها به سمت تولید و صدور کالاهای غیر ضروری و لوکس که صرفاً جنبه‌ی رقابتی و چشم و هم چشمی را زیاد می‌کند، کشیده شد. نهایتاً امر به این قضیه منجر شد که برای دوام مصرف انبوه، نیازهای کاذب و فریب‌های تبلیغاتی به برنامه‌های تلویزیونی، ماهواره‌ای و اینترنتی تبدیل شد. اکنون تمام مردم جهان، در اقصی نقاط آن به مصرف‌گرایی مذمن و بی حد و حصر کشیده شده‌اند.

photo_2015-04-26_15-50-12

اما در کشورهای اسلامی، خصوصا ایران، مدتی است که این شیوه‌ها رویکرد جدیدتری به خود گرفته و فروشگاه‌های بزرگ هدفمند با ارائه تسهیلات باورنکردنی و ایجاد محیط‌های جذاب، سعی در جذب مشتری و خصوصاً جونان نسل سوم انقلاب دارد.

بنگاه‌هایی مانند: هایپر استار، شرکت‌های اقتصادی چند ملیتی و امثالهم که بعضاً توسط افرادی پنهان در خارج از کشور اداره می‌گردند و در نتیجه‌ی چنین فرایندی سرمایه‌های مردم و خانواده‌های ایرانی به جیب سودجویانی می رود که جز تخریب ریشه های فرهنگی و ستون های خانواده و البته کسب سرمایه‌های فراوان برای افزایش این برنامه‌های ضد فرهنگی چیز دیگری در ذهن ندارند.

لزوم برآورده کردن نیازهای زندگی یک مسئله ی مجزا نسبت به غرب زدگی و رفاه زدگی است. رفاه طلبی و تجمل گرایی از جمله موارد مشهودی است که می تواند جریان فکری فرهنگی را در هر کشوری در هر جای جهان تغییر دهد. ملت ها استقلال فرهنگی و هویت حقیقی شان را از دست می دهند و برای اینکه کشوری از کشور دیگر در دست یابی و رفاه بیشتر عقب نماند، می بایست بخش عظیمی از هویت و تاریخ و تمدن خویش را فدای خواسته ی مصرف گرایان و رفاه طلبان مملکت خویش کند. طبیعی است که پس از مدتی، تمامی آن جامعه به چنین بیماری مبتلا می گردد و مانند یه خوره، به جان مردم، جوانان و نوجوانان می افتد. خانواده نیز در پی مقایسه ها و تبلیغات منفی و دخالت دیگران، ازدواج ها را با مشکل مواجه می کنند. شروط بی ارزشی که از نظر انسانی سخیف و پست شمرده می شود، جای خود را در خانواده پیدا می کند و در مقابل، اهداف متعالی و ارزش های انسانی و اسلامی کم کم از دورن خانواده رخت بر می بندد که سر انجام آن، فساد و فحشاهای متعدد در تمامی نهادهای یک حکومت است از کوچه و خیابان ها گرفته تا اماکنی چون مدرسه، دانشگاه ، محل کار وحتی در درون خانواده.

ur14l copy

لزوم فرهنگسازی و قانونگذاری صحیح در امر اقتصاد

در روایتی از پیامبر اکرم(ص) درباره تأمین و سایل زندگی به قدر نیاز آمده است: «ان النفس اذا احرزت قوتها استقرت»(۲) «انسان، هرگاه وسایل زندگی‌اش به قدر نیاز فراهم باشد روانش آسایش می‌یابد».

البته به عقیده نگارنده، البته ثروت اندوزی و جمع آوری ثروت بیش از حد نیز باعث حرص و ولع انسان شده و ممکن است باعث صلب آرامش انسان گردد.

متاسفانه در جمهوری اسلامی یکی از دلایل رویکرد به موضوع تجمل‌گرایی و امور تشریفاتی و غرب‌گرایی، سیاست‌های رفاه طلبانه‌ی بعضی دولتمردان بوده که خود و خانواده هایشان منبعی برای تبلیغات به حساب می‌آیند.

علی رغم تاکیدات مکرر رهبر معظم انقلاب، مبنی بر دوری از تشریفات و تجمل گرایی و همینطور تشویق و ترغیب به ساده زیستی و خرید ضروری آن هم از تولیدات داخلی، بعضاً مشاهده شده که حتی افراد به ظاهر مذهبی و مدعی دینداری و ولایتمداری نیز، کاملا به عکس عمل کرده و برای خریدهای خارجی که حتی مورد نیاز زندگی نیز نبوده است، توجیه های متعددی می‌آورند. این افزایش رویکرد غرب گرایی و تجمل گرایی باید ابتدا با فرهنگ سازی و تشویق‌های درون خانواده ای جهت دوری از مقایسه‌ی زندگی‌ها و پرهیز از اسراف و چشم و هم چشمی به نوجوانان و جوانان بهبود پیدا کند و در مرحله‌ای با استفاده از قدرت دستگاه های نظارتی و قانون گذاری به یک دستورالعمل تبدیل گردد. سیره امامان معصوم(ع) نیز به این شکل بوده است. با وجود اینکه آن بزرگواران اسوه وجود و بخشش برای جهانیان هستند اما به فکر تأمین نیازهای معیشتی خود و اهل و عیال بودند.

IMG16091647 copy

نتیجه‌گیری

در پایان به روایتی از امام رضا(ع) اشاره می‌کنیم که حضرت فرمودند: درباره سیره امام باقر(ع) و امام صادق(ع) آمده است: «هرگاه انسان، به اندازه خوراک سالش را فراهم آورد، سبک‌بار و آسوده خاطر می‌شود. امامان باقر(ع) و صادق(ع) تا زمانی که به قدر خوراک سالشان را آماده نمی‌کردند، ملکی نمی‌خریدند.»(۳)

منابع:

۱٫ ملک ۱۵؛ یس ۳۴، ۳۵؛ سبأ ۱۵؛ نحل ۱۱۴؛ طه ۸۱؛ بقره ۱۷۲ ، مائده ۸۷ و ۸۸٫

۲٫ کلینی، ۱۴۰۱: ۴، ۱۱، ح ۲٫

۳٫ حر عاملی، ۱۴۰۹: ۱۲، ۳۲۰، ح ۲۲۹۲۵