یکی از آموزه‌هایی که در فرهنگ قرآن و عترت(ع) به شدت نهی شده است، مسئله «پرخوری» است که در مقابل آن رفتار پسندیده‌ای نیز توصیه شده است که آن هم «کم خوری و رعایت اعتدال در خوردن غذاست».

این موضوع آنقدر اهمیت دارد که معصوم (ع) مردن قلب آدمی به عنوان تبعه چنین رفتاری عنوان می‌کنند، پس شایسته است بیش از پیش این توصیه را مورد توجه قرار دهیم؛ چرا که تذکرات اسلام درباره خوردن، تنها سلامت جسم را تضمین نمی‌کند، بلکه تضمین‌کننده سلامت جسم و روح انسانهاست. انسانی که علاوه بر سلامت جسم، از سلامت روح نیز برخوردار باشد، طبیعتاً ارتباطی قوی‌تر و منسجم‌تر با خداوند خواهند داشت و در مقابل کسی که از این مهم بی‌بهره است، از نعمتی بس عظیم یعنی آمادگی روح و شوق برای ارتباط با خداوند محروم می‌ماند.

پیامبر اکرم (ص) در حدیثی مردن قلب آدمی را به زراعتی تشبیه می‌کنند که در صورت آبیاری زیاد از بین می‌رود. ایشان می‌فرمایند: «لا تُمِیتُوا القُلُوبَ بِکَثْرَهِ الطَّعَامِ و الشَّرَابِ؛ فإنَّ القَلْبَ یَمُوتُ کَالزَّرْعِ إذَا کَثُرَ عَلَیْهِ المَاءُ»، دلها را با خوردن و آشامیدن زیاد نمی‌رانید؛ زیرا همانگونه که زراعت بر اثر آب زیاد از بین مى‌رود، دلها نیز بر اثر پرخورى مى‌میرند.

پس در می‌یابیم که حضرت با ارائه این تشبیه، در صدد بیداری ما از امری مهم هستند که در سعادت انسان اثری جدی دارد، در همین راستا ایشان در حدیثی دیگر اینگونه ترس خود را از پرخوری امتشان ابراز می‌کنند و می‌فرمایند: از سه چیز پس از مرگم بر امت می‌ترسم که یکی از آنها، «شهوت‌پرستی در امر شکم» است. (نصایح، ص ۱۲۰)

به راستی اهل‎بیت(ع) به عنوان برترین هادیان الهی در عالم از هر فرصتی برای بهره‎مندی محبان و شیعیانشان از عالی‎ترین معارف و راهکارهای دستیابی به سعادت دنیوی و اخروی استفاده می‎کردند و این حقیقتی است که در منابع تاریخی و روایی به وضوح نمایان است.

در احادیث دیگری آمده است که:

رسول خدا (ص) می فرماید: خدا سه چیز را دوست دارد:

  • کم حرفی
  • کم خوابی
  • کم خوری

نیز آن حضرت فرمودند: غذایتان را با یاد خدا و انجام عبادات (نماز)  هضم و ذوب کنید و با شکم پر نخوابید که سنگدل می شوید. همچنین در حدیثی دیگر می فرماید: هر که در دنیا ( بر اثر پرخوری ) زیاد آروغ بزند در قیامت گرسنگی اش بیشتر خواهد بود.

همچنین از حضرت عیسی (ع) چنین نقل می کنند: هرگاه که غذا می خورید معده را پر نکنید؛ زیرا سنگینی غذا بر معده و سینه شادابی چهره را می بَرَد.

امیر مؤمنان علی علیه السلام می فرماید: ابوجحیفه نزد پیامبر (ص) آروغ زد. حضرت فرمود: آروغت را بازدار، زیرا سیرترین افراد دنیا گرسنه ترین های روز قیامت اند. امام (ع) فرمودن: پس از آن ابوجحیفه تا هنگامی که به خدا پیوسته شکمش را از غذا پر نکرد و نیز می فرماید: اگر پیش از سیر شدن از غذا دست برداری از غذا لذت می بری.

امام باقر علیه السلام می فرماید: نزد خدا چیزی مبغوض تر از شکم پر نیست.

امام صادق علیه السلام می فرماید: خدا پرخوری را دشمن می دارد و آن حضرت افزودند: انسان برای ادامه حیات به ناچار باید غذا بخورد، پس وقتی غذا می خورید یکسوم شکم را برای غذا و یک سوم را برای نوشیدنی و یک سوم را برای ( راحت ) نفس کشیدن.

۱۲ نکته‌ای که هر مسلمان باید سر سفره آن‌ها را بداند

خوردن و آشامیدن

رسول خدا (سلام الله علیه واله و سلم)می فرماید: هر کس غذای حلال بخورد فرشته ای بالای سرش بایستد و برایش آمرزش بخواهد تا از خوردن فارغ شود.

گفتن بسم الله: رسول خدا (سلام الله علیه واله و سلم)می فرماید:با جماعت بخورید و بسم الله الرحمن الرحیم بگویید تا برکت غذا زیاد شود.

سپاسگزاری: رسول خدا (سلام الله علیه واله و سلم)می فرماید: پاداش کسی که می خورد و سپاس آن را می گزارد همانند کسی است که برای خدا روزه می گیرد.

راه نرفتن: امام صادق(سلام الله علیه)می فرماید: در حال راه رفتن غذا نخور مگر از روی ناچاری.

ندمیدن: رسول خدا (سلام الله علیه واله و سلم)می فرماید: در خوردنی و آشامیدنی فوت نکنید(غذا به قدری گرم نباشد که با دمیدن خنک شود).

توجه به مصلح غذایی: امام صادق(سلام الله علیه)می فرماید: هرگاه پنیر و گردو باهم خورده شوند در هر یک شفایی هست؛ ولی اگر جداگانه خورده شوند در هر یک دردی هست.

رعایت غذا(و میوه) هر فصل: امام رضا(سلام الله علیه) می فرماید: به اندازه توان و میل خود در تابستان غذای با طبع سرد و در زمستان غذای با طبع گرم و در دو فصل دیگر غذای معتدل بخود.

به پشت خوابیدن پس از غذا: امام صادق(سلام الله علیه) می فرماید: (کمی) به پشت دراز کشیدن پس از سیری بدن را فربه، غذا را گوارا و درد را ریشه کن می کند.

وعده های غذایی

امام رضا(سلام الله علیه)می فرماید: در جسم انسان رگی به نام (عشاء) وجود دارد که چنانچه شخص شام نخورد آن رگ تا صبح وی را نفرین کند.

برخی آداب سفره

گروهی غذا خوردن: رسول خدا (سلام الله علیه واله و سلم) می فرماید: محبوب ترین غذا نزد خدا آن است که دست ها بر آن بسیار باشد. جمعی غذا بخورید و پراکنده نباشید، چرا که برکت در اجتماع است.

از نزد خود برداشتن: رسول خدا (سلام الله علیه واله و سلم) می فرماید: هر گاه سفره گسترده شد از نزد خود بخور و از پیش روی همنشین خود غذا برندار و از قله (نقطه برجسته آن) غذا نخور، زیرا برکت از بالای آن می آید.

به آرامی خوردن: امام صادق(سلام الله علیه)می فرماید: نشستن بر سر سفره را طولانی کنید، چرا که از عمرتان به شمار نمی آید.

اجابت دعوت: رسول خدا (سلام الله علیه واله و سلم)می فرماید: اینکه کسی به غذایی فراخوانده شود ولی نپذیرد یا بپذیرد ولی نخورد از موارد جفاست.

غذا نخوردن بدون دعوت

رسول خدا (سلام الله علیه واله و سلم)می فرماید: هشت گروه اگر مورد اهانت قرار گیرند جز خود را سرزنش نکنند: یکی از آنها کسی است که بر سر سفره ای حاضر شود که به آن دعوت نشده است… .

رهنمود های امام مجتبی(سلام الله علیه)درباره سفره: امام مجتبی(سلام الله علیه) می فرماید: درباره سفره دوازده نکته است که هر مسلمانی باید آنها را بداند: چهار نکته فرض(لازم)، چهار نکته مستحب و چهار نکته از ادب است؛ اما لازم:شناخت خدا، خشنودی از خدا، بسم الله گفتن(یاد خدا) و الحمدلله گفتن(سپاس داشتن)؛ اما سنت: دست شستن پیش از غذا؛ نشستن بر سمت چپ بدن، با سه انگشت خوردن و لیسیدن انگشتان(اگر با دست بخورد)و اما ادب: از نزد خود خوردن،لقمه کوچک برداشتن، خوب جویدن و کم نگریستم به چهره دیگران.

آداب نوشیدن

با دست شسته: رسول خدا (سلام الله علیه واله و سلم) می فرماید: دستانتان را بشویید، آن گاه در آن ها آب بنوشید، چرا که هیچ ظرفی پاکیزه تر از دست نیست.

طلا نبودن ظرف: رسول خدا (سلام الله علیه واله و سلم) می فرماید:کسی که در ظرف طلا و نقره غذا می خورد یا نوشیدنی می آشامد در شکم خود آتش دوزخ را غرغره می کند.

از سمت دستگیره ظرف ننوشید: رسول خدا (سلام الله علیه واله و سلم)می فرماید: آب را از سمت دستگیره آن ننوشید؛ چرا که محل جمع شدن چرک و آلودگی است.

ایستادن: امام صادق(سلام الله علیه) می فرماید: ایستاده آب نوشیدن در روز غذا را گوارا می کند و در شب زرد  آب می آورد.

گردآوری خرده های غذا: رسول خدا (سلام الله علیه واله و سلم) به امیرمومنان (سلام الله علیه)فرمود: غذایی را که در سفره ات می ریزد بخور، چرا که فقر را از تو دور می کند و آن مهریه ی حورالعین است و هر کس آن را بخورد قلبش سرشار از علم و حلم و ایمان و نور شود.

سیره پیامبر در خوردن و آشامیدن

رسول خدا (سلام الله علیه واله و سلم) غذای داغ نمی خورد تا سرد شود و می فرمود: خدا به ما آتش نخورانده است. غذای داغ برکت ندارد پس آن را سرد کنید، و آن حضرت هرگاه غذا می خورد بسم الله می گفت و با سه انگشتش از غذای پیش روی خود می خورد و از غذای جلوی دیگران میل نمی کرد و خوردن غذا را پیش از دیگران آغاز می کرد و با سه انگشت ابهام(شست) و انگشت کنار آن(سبابه) و انگشت وسط می خورد و گاهی از انگشت چهارم کمک می گرفت و (گاهی) با همه کف دستش غذا می خورد و با دو انگشت غذا نمی خورد و می فرمود: با دو انگشت خوردن کار شیطان است.

راوی می گوید: هر گاه رسول خدا (سلام الله علیه واله و سلم) غذا می خورد، به فرد روبه روی خود لقمه تعارف می کرد و هنگام نوشیدن، به کسی که در سمت راست او بود آب می داد.

منابع:

  • تسنیم
  • فارس