سالی که در حال سپری کردن ایام آن هستیم، از سوی رهبر معظم انقلاب به‌نحوی نام گذاری شده است، که اهمیت مقوله «فرهنگ» را در کنار «اقتصاد»، «مدیریت جهادی» و «عزم ملی»، به‌خوبی تبیین می‌کند.

فرهنگ به‌عنوان عامل تعیین‌کننده نحوه حضور و فعالیت افراد جامعه در عرصه‌های مختلف، این قابلیت را دارد که بر همه شئون زندگی مردم کشورمان اثر بگذارد. دقیقاً به همین دلیل است که در هجوم «نرم» دشمنان جمهوری اسلامی ایران، تقابل فرهنگی و حمله به اساس فرهنگ اسلامی و ملی ما به‌وضوح قابل مشاهده است.

با این دیدگاه و با مدنظر قرار دادن شرایط موجود در حوزه فرهنگ جامعه، می‌توان دلایل اصلی تأکید رهبر انقلاب بر امر «فرهنگ» را دریافت و علت توجه خاص ایشان به مقوله مذکور را در نخستین سخنرانی امسال در حرم مطهر رضوی، مشخص کرد.

فرهنگ، صاحب جایگاه خاص در اساس زندگی اسلامی

اصولاً تربیت اسلامی که منجر به ایجاد جامعه اسلامی و مشارکت مسلمانان در امور مختلف می‌شود، بر مبنای رواج فرهنگ‌اسلامی استوار شده است.

در بسیاری از دستورات و تعالیم دین مبین اسلام و حتی در احکام فقهی و جزائی آن، توجه خاص به امر «فرهنگ»، نمود و بروز عینی دارد.

«فرهنگ»، شکل‌دهنده تفکرات افراد مختلف جامعه است. از کودکان و نوجوانان گرفته تا مسئولان حکومتی. فرهنگ عمومی حاکم بر جامعه است که خط مشی مدرسان دانشگاه و حوزه و مدارس را تحت تأثیر قرار داده و دانش‌پژوهان را نسبت به فراگیری در علوم مختلف ترغیب می‌کند.

به‌عنوان مثال، اقبال به فراگیری علوم دینی تا قبل از وقوع انقلاب اسلامی، چندان گسترده نبود اما امروز بخش بزرگی از نوجوانان و جوانان کشور که حتی شامل نخبگان علمی نیز می‌شوند، در حال فعالیت در جهت فراگیری این علوم هستند. این تغییر نشأت گرفته از تغییر در فرهنگ عمومی جامعه و تبیین ارزش تلاش در عرصه علوم اسلامی است.

حال با همین دیدگاه می‌توان به حوزه‌های دیگر نیز نگریست.

اینکه در امر اقتصاد، اصولا توجه به استقلال و یا به تعبیر دقیق رهبر انقلاب «اقتصاد درون‌زا»، تا چه میزان مورد توجه قرار خواهد گرفت، تا حدود زیادی به فرهنگ جاری در کشور باز‌می‌گردد. فرهنگ جاری در جامعه ماست که مشخص می‌کند تا چه میزان، مصرف تولیدات داخلی رواج خواهد یافت و از این رهگذز به تولیدکنندگان داخلی کمک خواهد شد و مصرف اجناس خارجی محدود خواهد گردید تا شغل کارگران کشورمان با خطر نابودی مواجه نشود.

فرهنگ جاری در میان ارکان و اقشار جامعه است که مشی سیاست‌مداران را در تعامل با یکدیگر، تحت اثر قرار می‌دهد. اگر جامعه‌ای، اصولاً جدال‌های سیاسی را برنتابد و رقابت‌های عاری از عدل و انصاف میان سیاسیون و احزاب را تقبیح کند، دیگر کمتر شاهد بروز تنش‌های مختلف میان بعضی از بزرگان عرصه سیاسی خواهیم بود.

همچنین، امر مهم «فرهنگ» است که می‌تواند مقاومت در برابر استکبار را، در ممالک مختلف رواج دهد. فرهنگ است که می‌تواند شدت و ضعف مقابله با تحریم‌ها و تهدیدهای دشمنان را مشخص کند و افراد جامعه را برای از میان بردن آثار سوء دشمنی‌های بیگانگان، ترغیب کند.

فرهنگ، مردم، مسئولان و نخبگان

با عنایت به آنچه در این نوشتار مطرح شد، مسئولیت افراد و اجزای مختلف جامعه در موضوع پاسداری از فرهنگ ناب اسلامی، شاید متفاوت باشد اما قابل چشم‌پوشی نیست.

مردم به‌عنوان اصلی‌ترین عامل تعیین‌کننده در شئون مختلف فرهنگی، می‌توانند از یک سو، تعیین‌کننده فرهگ حاکم بر جامعه باشند و از سوی دیگر، مسئولان و نخبگان را به مسیرهای صحیح هدایت کنند.

در بیان اهمیت جایگاه مردم در امر فرهنگ، ذکر یک نکته کافیست که عموم برنامه‌های شبکه‌های پرشمار ماهواره‌ای، با هدف تغییر ذائقه فرهنگی اقشار مختلف مردم ما تهیه می‌شود. اصولاً این برنامه‌ها با هدف قرار دادن مهمترین نهاد جامعه ما یعنی خانواده، سعی در کمرنگ کردن نقش اسلام، در زندگی اقشار مختلف داشته و می‌کوشد با روش‌های مختلف، ضمن نفوذ در ساختار «فرهنگ مردم»، راه را برای تغییرات عمده در این حوزه فراهم کند.

از سوی دیگر، مسئولان کشور در عرصه‌های مختلف از جمله عرصه فرهنگ، اثراتی غیرقابل انکار بر امر «فرهنگ» در میان لایه‌های مختلف جامعه دارند. تصمیمات و جهت‌گیری‌های مسئولان است که سیاست‌های فرهنگی کشور را مشخص می‌کند.

وزارتخانه‌هایی مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت علوم و وزارت آموزش و پرورش، می‌توانند مستقیماً در مقوله فرهنگ اثرگذار باشند و سایر وزارتخانه‌ها نیز به‌صورت غیرمستقیم در این عرصه، می‌توانند نقش‌آفرینی کنند.

همچنین مراکزی همچون «شورای عالی انقلاب فرهنگی» نیز می‌توانند با جهت‌گیری‌های خود، اثراتی طولانی مدت بر روند تغییرات مثبت و منفی درفرهنگ جامعه داشته باشند.

از سوی دیگر، نخبگان(به مفهوم عام) و افراد مشهور و معروف جامعه در اصناف و مشاغل گوناگون سیاسی و هنری و اجتماعی نیز، توان و مسئولیت خاصی در بهبود و ارتقای فرهنگ کشور دارند.

نخبگان که گاه حتی بیش از مسئولان جامعه، توانایی تبدیل شدن به الگوی مردم را دارا هستند، در صورت مسئولیت‌پذیری و توجه به نیازهای کشور، توانایی ایفای نقش مثبت در مقوله «فرهنگ» را دارند.

فرهنگ ما و چشم طمع بیگانگان

آنچه مسلم است، دشمنان ما در آن‌سوی مرزها، راه‌های مختلفی را در آینده دور و نزدیک برای صدمه زدن به ایران اسلامی، مورد استفاده قرار می‌دهند؛ همان‌گونه که تاکنون نیز چنین کرده‌اند.

تهدید نظامی، تحریم‌های مختلف، تلاش برای براندازی نظام به شیوه‌های مختلف و کوشش برای تغییر ماهیت فکری جامعه با کمک رسانه‌ها و ابزار متفاوت، از جمله راه‌هایی خواهد بود که بیگانگان با هدف سلطه بر ما، مورد استفاده قرار خواهند داد. البته این امر، هدف حداکثری آنان است و اهداف میان مدت و حداقلی آنها، تلاش برای تغییر مشی جمهوری اسلامی ایران در مسایل بین‌المللی همچون موضوع سوریه و لبنان و مناطق اشغالی فلسطین است.

در این بین آنچه می‌تواند مانند سدی محکم در برابر بیگانگان، از کشور دفاع کند، حاکمیت فرهنگ ناب اسلامی بر فعالیت اقشار مختلف جامعه است. مردم، مسئولان و نخبگان، هر کدام به تناسب جایگاه اثرگذاری خویش، می‌توانند نقشی مهم در دفاع از «فرهنگ» اسلامی و وملی کشور ایفا کنند.

همدلی و همراهی این سه گروه همچنین می‌تواند در سال1393، گامی مهم در تحقق منویات رهبر انقلاب را نیز به‌ثبت برساند و زمینه تحقق مدیریت جهادی، بروز و ظهور عزم ملی و تقویت بنیان اقتصادی کشور را موجب شود.

فرهنگ اسلامی، نسخه شفا‌بخش و نوشداروی افسانه‌ای

آنچه از سخنان رهبر انقلاب اسلامی می‌توان برداشت کرد، اهمیت و اثرگذاری فرهنگ بر همه شئون جامعه است.

تأکیدات ایشان جهت توجه خاص به «فرهنگ»، دلیلی محکم بر اهمیت این مقوله است. نگاه خاص رهبر معظم انقلاب نشان می‌دهد که در مقوله‌هایی همچون «اقتصاد»، که‌ظاهراً ارتباط چندانی با «فرهنگ» ندارد، باز هم نمی‌توان منکر نیاز به استفاده از ظرفیت‌های عنصر «فرهنگ» شد.

نهایتاً این نکته قابل اثبات است که «فرهنگ» به‌عنوان روح حاکم بر روند فعالیت‌های مختلف اعضای جامعه، عنصر تعیین‌کننده و نیروی محرکه اصلی فعالیت‌های اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی محسوب می‌شود.