هزاره سوم عصر انقلاب اطلاعاتی است، انقلابی که به صورتی کاملا شتابزده در پی تغییر بافت جهان از مرزهای جغرافیایی درهم ریخته به نقشه ای متراکم به نام دهکده واحد جهانی است؛ در این سیر پر شتاب ابزارهای نوین از جایگاه ویژه ای برخوردارند، گسترش روزافزون رسانه هاي گروهي، الكترونيكي، ماهواره هاي فضايي، آژانس هاي تبليغاتي فرامليتي در ترويج همگرايي و تجانس فرهنگي، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی نقش بسزايي را برعهده گرفته اند و به جرأت می توان گفت بخشی از خواسته ها و اهداف استعمارفرانو  برای برتری در عرصه سلطه از طریق این ابزارها محقق می شود، در این میان یکی از ناشناخته و درعین حال پرکاربردترین و البته مرجع اصلی، این ابزارها فضای سایبر است.

از زمان ظهور  کلمه سایبر، که مترادف با به معنای غیر واقعی و غیر ملموس است، نزدیک به چهل سال می‌گذرد اما هرگز در طول این مدت، از سوی هیچ یک از دانشگاهیان، نظریه‌پردازان و استراتژیست‌ها معنای کاملی از آن ایراد نشده است و به همین سبب است که هرگز نسبت به آینده آن نمی توان به صورت حتمی و قطعی نظریه پردازی کرد و به آن عینیت بخشید.

 کلمه فضای سایبر عبارتی است که در دنیای اینترنت، رسانه و ارتباطات  بیش از هرجای دیگری به گوشمان آشنا است، قطعا با یک نگاه موشکافانه در می یابیم، مصطلح شدن این واژه از این جهت است که توجه ما به عنوان کاربر بیشتر به جنبه های فنی و مکانیکی سایبر جلب شود و از اصل ماجرا که مستقیما با خصلت های روانشناختی در ارتباط است غافل بمانیم؛ نگاه به معانی ارائه شده از این واژه تا حدودی موجب آشنایی و شناخت تأثیرات این فضا بر کاربران خود خواهد شد؛ در منابع موجود آمده است که واژه سایبر از لغت یونانی Kybernetes به معنی سکاندار یا راهنما اخذ شده است و نخستین بار اصطلاح “سایبرنتیک” توسط ریاضیدانی به نام نوربرت وینر در کتابی با عنوان سایبرنتیک و کنترل در ارتباط بین حیوان و ماشین در سال ۱۹۴۸ به کار برده شده است. سایبرنتیک علم مطالعه و کنترل مکانیزم ها در سیستم‌های انسانی، ماشینی و رایانه ها به عنوان یک بخش تازه ای از ماشین های نوین است. در جایی دیگر سایبر پیشوندی است برای توصیف یک شخص، یک شی، یک ایده و یا یک فضا که مربوط به دنیای رایانه و اطلاعات است؛ البته در طول زمان، هرچقدر که فضای اینترنت توسعه پیدا کرد واژه های ترکیبی بیشتری از کلمه سایبر به وجود آمد؛ به طور نمونه شهروند، پول، فرهنگ، تجارت، کانال و راهنمای فضای سایبری از این جمله هستند، در این میان برخی هم بر این موضوع اتفاق نظر دارند که واژه “فضای سایبر” را نخستین بار ویلیام گیبسون نویسنده داستان علمی تخیلی در کتاب نورومنسر “Neuromancer” در سال ۱۹۸۴ به کار برده است اما بدون تردید هیچ یک از این معانی به شکلی کاملا عامدانه در پی تبیین واقعیت سایبر بر نیامده اند. برای ارائه یک تعریف جامع  از سایبر که علاوه بر ویژگی های فیزیکی و فنی، خصلت های روانشناختی را در بربگیرد؛ باید این واژه را در ارتباط مستقیم با قدرت معنا کنیم، زیرا هر تغییری که در اطلاعات ایجاد می شود تأثیر مستقیمی بر قدرت دارد و می تواند در یکسان سازی اندیشه ها، عقاید و تفکرات حاکمیت های گوناگون با فرهنگ ها و تمدن های متفاوت نقش مهمی را ایفا کند، در  بین تمام کشمکش های معنایی سایبر، جوزف نای پدر قدرت نرم تعریفی کاملا متفاوت از تعاریف موجود در خصوص این واژه ارائه می دهد؛ قدرت بر اساس منابع اطلاعاتی چیز جدیدی نیست؛ اما قدرت سایبری حرف جدیدی به همراه دارد؛ تعاریف متعددی برای فضای سایبر وجود دارد اما عموما سایبر پیشوندی است که معنای فعالیت‌های مرتبط با رایانه و الکترونیک را می‌رساند. بر اساس یکی از تعاریف، فضای سایبر یک حوزه‌ عملیاتی است که به منظور بهره‌برداری از اطلاعات از طریق سیستم‌های به هم پیوسته و زیرساخت یکپارچه‌ آنها، با استفاده از علم الکترونیک شکل گرفته است. قدرت به زمینه بستگی دارد و قدرت سایبری به منابعی که قلمرو فضای سایبر را شکل می‌دهند.

برای شفافیت معنای ارائه شده نای ابتدا باید دانست که دنیای سایبر صورت مجازی و الکترونیک دنیای حقیقی است و دسترسی به اطلاعات و هرآنچه که ماهیت این دنیای الکترونیک را شکل می دهد از طریق شبکه های رایانه مرتبط با یکدیگر  صورت می گیرد، و بدین ترتیب این دنیای مجازی، برای کاربران گوناگون قابل دسترس می شود؛ بنابراین بررسی روند ورود اینترنت به میدان اطلاعاتی دنیا، افزوده شدن پهنای باند اینترنت، ورود ویروس های رایانه ای و اموری از این دست می تواند به خودی خود  نشان دهنده سیر شتابزده تحولات و نوآوری های سایبر در جهت افزایش قابلیت های دنیای مجازی ویکسان سازی هرچه بیشتر آن با دنیای واقعی ما باشد که بدون تردید  با پدیده قدرت و سازندگان و گردانندگان این فضا، ارتباط تنگاتنگی دارد؛ زیرا با توجه به رشد روز افزون کاربران سایبری و عدم شناسایی آنها در این فضا و همچنین حرکت جهان به سمت استفاده فراگیر از تکنولوژی سایبر؛ در کنار دیگر ویژگی­های این فضای به ظاهر مجهول ، عملا زمینه تغییر رقابت­ و کشمکش دو طرفه وحتی چند طرفه از زمین، هوا، دریا و حتی فضا، به سمت عرصه پنجم رقابت متمایل می شود، و در ادبیات استراتژیک دنیا پدیده ای تازه به نام  جنگ سایبری یا نبرد مجازی تحقق پیدا می کند؛ نبردی که اینبار به جنگ در دنیای صفر و یک صورت عینی می بخشد؛ بنابراین از آنجایی که جنگ ها عموما بر پایه سلطه گری روی می دهند این قرائت تازه از نبرد هم برای محقق شدن اهداف استعمار فرانو شکل گرفته و  مفهوم حقیقی سایبر یا علم فرمان و هوش مصنوعی را فاش می کند، مفهومی که از راز تولید و گسترش این فضا با سرعت نور، پرده بر می دارد و آن را به عنوان ابزاری نوین برای تسلط بر افکار، عقاید، فرهنگ و هرآنچه که در تصور ما می گنجد معنا و معرفی می کند.

یادداشت/نفیسه زارعی