متن زیر مشروح مصاحبه بیرق با حاج جواد اعتماد سعید از مداحان پیشکسوت اهل بیت است. به‌گفته خودش ۳۰ سال است در مسجد بازار به‌همراه شیخ حسین انصاریان و حاج منصور ارضی برای سیدالشهداء(ع) روضه‌خوانی می‌کند. او در این گفتگو که سعی شده به مسائل پیرامون نوکری اهل بیت عصمت و طهارت پرداخته شود می‌گوید: اگر می‌خواهیم ببینیم هیئت چقدر اثر دارد باید ببینیم چقدر بر انجام واجبات خود مانند نماز توجه داریم و چقدر به ترک محرمات اهمیت می‌دهیم. باید بررسی کنیم بار معنوی هیئت برای ما چه بوده است.

بعنوان سوال اول بفرمایید مداح برای نوکری اهل بیت چه آدابی را باید رعایت کند؟ این موضوع را در حوزه اخلاقی نیز شرح دهید، مداح اهل بیت به لحاظ اخلاقی باید چطور باشد؟

نوکر اهل بیت باید روش، سیره و راه اهل بیت را در همه مراحل زندگی دنبال کند. یعنی در تمام مراحل زندگی باید دنباله‌رو اهل بیت باشد و در یک کلمه باید تقوا داشته باشد. ممکن است فردی خیلی خوب بخواند ولی در بحث تقوا نمره نگیرد. مرحله اول در وادی نوکری اهل بیت تقواست. امام صادق فرمود شیعیان ما باید زینت ما باشند. لذا نوکر اهل بیت باید با تقوای خود زینت اهل بیت باشد. بعضی از مادحین حتی ظواهر نوکری امام حسین را رعایت نمی‌کنند و کارهایی می‌کنند که با قالب نوکری سنخیت ندارد. ما چون مداح شده‌ایم و این سمت به ما منتسب شده است باید خیلی مراقب کارهای خود باشیم. لذا خیلی از کارها را نمی‌توانیم انجام دهیم. نوکر همه زندگی اش باید در قالب نوکری قرار گیرد چه از نظر فردی و چه از نظر رفتار اجتماعی. مثلا یک نوکر باید به حرف زدن، رفتار کردن، آداب معاشرت با دیگران و… بسیار توجه کند. چون ما مورد توجه مردم هستیم و خدایی ناکرده با برخورد بد نباید مردم را نسبت به خود طرد کنیم. ما مداحان خیلی به اخلاقیات احتیاج داریم. صبر و تحمل یک نوکر خوب باید زیاد باشد و در حرف زدن و سخن گفتن مراقبت کند. به طور کلی باید گفت اگر روش و منشِ ظهور در جامعه را حفظ کنیم باعث جذب به اهل بیت خواهیم شد. نوکر امام حسین باید طوری رفتار کند که در میان اطرافیان خود در همه ابعاد الگو و مثال زدنی باشد.

استاد در وادی نوکری آستان اهل بیت چقدر اهمیت دارد؟

نوکرها باید زانوی ادب در محضر استاد بزنند تا علم پیدا کنند و در کنار شعر و روش مداحی اخلاقیات را نیز فرا بگیرند. خیلی از اساتید در حال حاضر فقط به جنبه فنی مداحی و آموزش آن تکیه دارند ولی باید گفت این قبیل مسائلی که ذکر نمودم از اهمیت بسزایی برخوردار است و باید به آن توجه شود.

جوان ها باید توجه داشته باشند که وقتی می‌خواهند برای عده‌ای بخوانند و نَفَس بزنند این نَفَس باید بر روی مستمع تاثیر داشته باشد. اگر بناست راجع به هر یک از اخلاقیات صحبت شود باید خود نیز بهره‌ای از اخلاقیات داشته باشند تا کلام تاثیر داشته باشد. خیلی از پیرغلامان هستند که الان جوانان می‌توانند به آنها رجوع کنند. آنها بزرگتر این کارند و حرف‌های زیادی برای گفتن دارند. جوان‌ها همه عزیزند منتهی باید راه را به آنها نشان داد.

عزاداری ها باید چه نتیجه و اثری داشته باشد؟ عده ای هم گناه میکنند و هم در مجالس سیدالشهدا شرکت می‌کنند این دو مقوله چطور قابل جمع است؟ اشکال از کجاست؟

انسان ممکن است غفلت کند و گناهانی از او سر بزند، قصور در نامه عمل همه هست اما اگر بخواهیم ببینیم هیئت چقدر بر ما تاثیر گذاشته است باید به عمل خود نگاه کنیم. سینه زدن و عزاداری به جای خود اما باید بببینیم که برای نماز اول وقت چقدر اهمیت قائل هستیم و چقدر دلمان برای نماز شور می‌زند. بزرگان خیلی به موضوع نماز اول وقت آنهم در مسجد و به جماعت تاکید داشته‌اند. اگر می‌خواهیم ببینیم هیئت چقدر اثر دارد باید ببینیم چقدر بر انجام واجبات خود مانند نماز توجه داریم و چقدر به ترک محرمات اهمیت می‌دهیم. چقدر اگر هیئت واقعا در عمل تاثیر داشته باشد باید ببینیم چقدر اهل گذشت و صبر و حلم هستیم؟ اگر چنین باشد می‌گوییم که نوکری ما تاثیر داشته است. در نهایت باید به عمل خود نگاه کنیم. باید بررسی کنیم بار معنوی هیئت برای ما چه بوده است.

اینکه من برای امام حسین گریه کنم و از آن طرف هر کاری که بخواهم انجام دهم مورد قبول نیست. باید توجه داشت گریه برای امام حسین(ع) اثرات بسیار عجیبی دارد. امام صادق(ع) فرمودند: کسى که به یاد امام حسین(ع) به مقدار بال مگسى، اشک از چشمانش جارى شود؛ ثوابش بر خداوند است و خداوند به کمتر از بهشت براى او راضى نمى‏شود. این فرموده امام است اما مشروط به اینکه من به اعمال خود مواظبت داشته باشم.

هر کس در وادی امام حسین قدم گذاشت باید سعی کند از بیراهه رفتن حذر کند. قرآن می‌فرماید الم یعلم به اَنّ الله یری، انسان باید خود را در محضر خدا ببیند و در محضر خدا گناه نکند.

اعمال مختلفی در این دو ماه رجب و شعبان توصیه شده است ولی اعظم آن توجه به اباعبدالله یعنی زیارت ایشان است. امام صادق فرمودند ما همه کشتی نجاتیم اما کشتی امام حسین اوسع و اسرع است. لذا هر کس وصل به امام حسین شد باید خود را به جاده امام حسین برساند و در آن مسیر حرکت کند.

در نهایت باید گفت گریه بر سیدالشهدا است که گناهان را پاک کرده و می‌شوید ولی مشروط به اینکه بر ترک گناه مواظبت داشته باشیم و بدانیم در محضر الهی هستیم.

در استفاده از مقتل و استفاده از منابع مختلف باید به چه نکاتی توجه داشت؟ متاسفانه شاهد هستیم که در بیان روضه‌ها چیزهایی به اهل بیت نسبت داده می‌شود که در شان این ذوات مقدسه نیست یا در مورد خواندن زبانحال شاهد بعضی کج‌فهمی‌ها هستیم، لطفا در مورد این موضوع توضیح دهید.

مقاتل مختلفی الان در دسترس ذاکران قرار دارد که هر یک از آنها ممکن است تفاوت هایی در نحوه بیان و یا در توصیف برخی اتفاقات با هم داشته باشند. بعضی حاشیه ها و توضیخ ها وجود دارد که با هم متفاوت است اما کلیت کار مشخص و مبرهن است که ارباب مقاتل بیان نموده‌اند. مداح باید با سلیقه باشد و از بین بیانهای مختلفی که در مورد یک واقعه وجود دارد آن بیانی را انتخاب کند که خدایی نکرده بی‌ادبی به ساحت اهل بیت نباشد. همه آنچه در مقاتل آمده است قابل بیان نیست. هنر مداح این است که در بیان روضه هر دفعه با نگاه جدید و از یک زاویه دید جدید به موضوع بپردازد. قرار نیست چیز جدیدی به روضه‌ها اضافه شود اما می‌توان هر بار با یک نگاه جدید به آن پرداخت.

بهترین کار این است که مسائلی که مورد شک و شبهه است از علما سوال شود و مسائلی که مشکوک است باید از اهل فن آن و از علما مورد سوال واقع شود. بعضی مسائل هم در مقاتل در دایره عقل قرار نمی‌گیرد که در بیان آن باید توجه لازم را داشت. رهبر انقلاب در دیدار اخیر با مداحان به این مسئله اشاره داشتند که گاهی ما یک کلمه‌ای میگوییم که یک گرهی در ذهن جوانِ مخاطب ما به‌وجود می‌آید؛ این گره را چه کسی میخواهد باز کند؟ این گرهی را که ما با بیان ناقص خودمان یا بیان غلط خودمان یا بی‌توجّهی و بی‌مسئولیّتی خودمان در ذهن این جوان به‌وجود می‌آوریم و عقیده‌ی او را دچار مشکل میکنیم، این گره چگونه باز خواهد شد؟  لذا در بیان مسائل باید دقت لازم را داشته باشیم.

رهبر انقلاب از طرف دیگر در مورد انتخاب شعر نیز توصیه های زیادی داشته‌اند که فرموند شعر ناظر به مسائل روز باشد و در آن سازندگی و امر به معروف داشته باشد. باید در این زمینه هم اهتمام لازم را داشت و به دنبال شعر خوب بود و شعر خوب را انتخاب نمود. در این زمینه لازم است به این نکته نیز متذکر شوم که اشعار باید از حفظ برای مردم ارائه شود. خواندن از روی کاغذ نشان می‌دهد مداح برای کار خود وقت کافی قرار نداده است. باید طوری باشد که اشعار و بیان مطالب از حفظ باشد و مسائل را نباید از روی برگه برای مردم ارائه نمود.

مداحان باید صحبت‌های رهبر انقلاب را که اخیرا نیز در قالب کتابی بصورت مجزا در مورد هیئات و مداحان چاپ شده است، بخوانند و به آن توجه کنند و روی آن کار کنند. مثلا آقا سفارش نموده‌اند که در اشعار پندیات نیز وجود داشته باشد، خب مداحان باید به این توجه کنند و در ارائه برنامه خود این قالب ها را نیز بگنجانند. بعضی هیئات مدت طولانی را به ذکر گفتن می‌پردازند اما بهتر آن است که به جای ذکر چیزی گفته شود که معنایی را به مستمع القا کند و مستمع از آن استفاده ببرد.

رهبر انقلاب تاکید زیادی بر عدم اختلاف افکنی در مجالس عزاداری داشته اند مسئله تبری با این فرمایش رهبر انقلاب چگونه قابل ارزیابی است؟ با توجه به شرایط حساس امروز در منطقه و در جهان اسلام، چگونه باید با این مسئله مواجه شد؟

ما مقلد هستیم و باید هرچه رهبر انقلاب فرموده‌اند مورد توجه قرار دهیم. حضرت آقا خیلی در مورد بحث وحدت تاکید داشته‌اند اما متاسفانه گوش شنوا کم است. ما باید مطیع رهبری باشم. رهبری در همه مسائل از ما جلوتر است و به همه مسائل اشراف دارد.

اگر صحبت های رهبری در هیئات پیاده شود و مداحان به آن توجه داشته باشند خیلی از مشکلات و مسائلی که امروز در هیئت ها دچار آن هستیم حل خواهد شد.

توصیه هایی که رهبری در مورد قمه زنی و در مورد تبری داشته اند ناشی از درک عمیق ایشان از مسائل جهان اسلام می‌باشد. اگر به توصیه‌های رهبری توجه نشود ضررهای جبران ناپذیری گریبان ما را خواهد گرفت کما اینکه بعضی از اتفاقات جهان اسلام را در مورد اقدامات تکفیری‌ها و سواستفاده دشمن از بعضی حرکات ما که موجب وهن تشیع می‌شود را شاهد هستیم.

هیئت ها قرار است چه نیازی را از انقلاب اسلامی برآورده کنند؟ امام فرمود تا پای این مکتب سینه‌زن نباشد این مکتب حفظ نمی شود. کارکردی که هیئت ها در واقعه ۱۵ خرداد ۴۲ داشتند که مورد اشاره امام هم بود در حاضر حاضر چگونه باید ادامه یابد؟

هیئت‌ها نباید در مقابل ارزش های انقلاب بی تفاوت باشند. ما اینهمه شهید و جانباز را به این انقلاب هدیه نمودیم. امروز باید به ارزش های انقلاب بها دهیم و تحت هر شرایطی آنها را حفظ نماییم. باید راه شهدا پیموده شود. از طرف دیگر باید به این نکته توجه داشت که اخلاقیات و تفکر اسلامی و مبانی دینی مطرح و تبلیغ شود. الان جوانان در لبه تیغ قرار دارند. باید بتوانیم این معارف را به خوبی به جوانان و به نسل بعدی انتقال دهیم. دشمن ما خبیث است و به دنبال ضربه زدن به انقلاب است ما باید بتوانیم در برابر این خباثت دشمن مقابله کنیم.

سیر مداحی و آینده ای که برای مداحی قابل تصور است را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ چه باید کرد که این موضوع کمال بیشتری پیدا کند؟

در کار مداحی باید چکیده شد. بعضی هستند که خود را به این وادی می‌چسبانند در حالی که توانایی لازم در ارائه آن را ندارند و زحمتی هم برای کسب آن نمی کشند. باید در این وادی زحمت کسید و چکیده شد. البته باید بگویم امام حسین فقط مداح لازم ندارد، شما اگر بتوانید یک ناظم خوب و یا یک کفش جفت‌کن خوب هم بشوید در آستان اهل بیت خریدار دارد و قطعا مورد توجه اهل بیت خواهد بود. حافظ می فرماید: میان عاشق و معشوق هیچ حایل نیست، تو خود حجاب خودی حافظ از میان برخیز.

امروز باید منیت و غرور را کنار بگذاریم و مطیع خدا باشم و توجه‌مان را تنها به اهل بیت قرار بدهیم.

لذا باید در این مسیر در مقابل استاد زانو زد، باید برای بیان معارف اهل بیت مطالعه داشت و در نهایت توصیه های رهبر انقلاب در موضوع مداحی را نصب العین قرار داد. در این صورت می‌توان به آینده جریان مداحی کشور امیدوار بود.

مداحان اگر می‌خواهند برای امام حسین بخوانند کاری کنند که خوب خوان اباعبدالله باشند. کم بخوانند و خوب بخوانند و با محتوا باشند.

در پایان باید بگویم عده‌ای به دنبال لطمه زدن به جریان مداحی کشور هستند ولی این جریان هیچ وقت لطمه نمی بیند و آنهایی که سعی می‌کنند در این مسیر سنگ‌اندازی کنند در واقع به خود لطمه می‌زنند و به مقصد نمی‌رسند.

بعنوان حسن ختام اگر توصیه‌ای به مداحان جوان دارید بفرمایید.

من این یک بیت را تقدیم می کنم که فرمود:

خلقی زبان به دعوی عشقش گشوده است، ای من غلام آنکه دلش با زبان یکی است

انشالله دل و زبانمان در این وادی یکی باشد.

ممنون از فرصتی که در اختیار بیرق قرار دادید.