نظر شهید باهنر در مورد عدالت و آزادی بعد از انقلاب

0
411

به گزارش پایگاه خبری سراج8 از رشت، «دکتر باهنر خصوصیات اخلاقی داشت که نظیر آن را ما خیلی کم داریم؛ مرحوم شهید مطهری و بیش از ایشان شهید بهشتی بسیار شیفته خصوصیات اخلاقی دکتر باهنر بودند مهمترین خصوصیات ایشان این بود که کار زیاد و مفید و جمع و جور را بدون هیچگونه تظاهر و هیجان ظاهری انجام می داد.مردی عمیق، صبور و بردبار، کم حرف، متین، پرکار، جدی، صمیمی، صدیق و با صفا بود. ایشان در نوشتن خوش ذوق، ادیب و دارای نوشته ای آهنگین و زیبا بود.»

این قضاوت حضرت آیت الله خامنه‌ای، از همرزمان و همراهان شهید حجت الاسلام دکتر محمدجواد باهنر در راه جهاد عظیم نهضت اسلامی است.محمد جواد باهنر از جمله معدود طلاب و دانش آموختگان حوزه علمیه قم بود که به تحصیل در حوزه علمیه اکتفا نکرده و برای تحصیلات آکادمیک راهی دانشگاه شده بود.پیش از او می توان به امام موسی صدر، شهید آیت الله دکتر بهشتی و آیت الله مفتح اشاره کرد.مفتح، بهشتی و صدر سه نفر از حلقه درسی آیت‌الله محقق‌داماد بودند که برای اولین بار از حوزه به دانشگاه رفتند و منشا حرکات و برکات بسیاری شدند. بررسی نحوه حرکت و اقدامات این سه تن نشان می دهد که آنها اهداف مشترکی را پایه گذاری کرده بودند. بنابراین هماهنگی و همراهی بین این سه تن مشهود است.

دکتر محمدجواد باهنر حدود سال ۱۳۳۷ دوره لیسانس را به پایان رساند. در ادامه تکمیل تحصیلات دانشگاهی و پس از اخذ لیسانس، دوره فوق لیسانس رشته امور تربیتی و دکترای الهیات را گذراند.در میان فعالان نهضت اسلامی می توان دکتر باهنر را از جمله نیروهای انقلابی دانست که عمده وقت خود را در فعالیت های فکری و تشکیلاتی می گذارند.مرحوم هاشمی رفسنجانی گفته بود: کارهای زیربنایی و فکری را شهید باهنر و دکتر بهشتی به عهده گرفته بودند و ما بیش‌تر، مبارزات علنی را دنبال می‌کردیم.

شهید باهنر در سخنرانی ها، مقالات و کتابهایش سعی عمده ای در انتقال این پیام به مخاطبان جوان داشت که ریشه های حرکت انقلابی ملت ایران را باید در سیره اهل بیت علیهم السلام از جمله در نهضت عاشورا دید.دکتر باهنر با اولویت دادن به بعد حماسی نهضت کربلا، بحث الگوپذیری از این نهضت مقدس را مطرح می کند و می گوید: نهضت حسین بن علی (ع) باید برای همیشه در تاریخ اسلام آن خاصیت اصیل خود را که خاصیت حماسی و انقلابی است حفظ کند و نیز چنین خاصیتی را مردم فراموش نکنند و بدانند که فداکاری حسین بن علی (ع) یک نهضت مقدس و خونین در برابر ظلم و بی عدالتی بود .[۱] حجت الاسلام دکتر باهنر، امام حسین (ع) را سرچشمه مبارزه، انقلاب، شهادت، حرکت و نهضت و خشم انقلابی می دانست و جلوه حضرت امام را که در انقلاب اسلامی مجسم شده، متأثر از نهضت امام حسین (ع) قلمداد می کرد .[۲]

نویسنده کتاب گسترش نهضت حسینی با اشاره به الگوپذیری انقلاب از قیام حسینی (ع) و نیز از شعارها و حرکت های این نهضت می نویسد: نهضت ما بیش از هر چیز از حادثه کربلا جان گرفته و از آنجا مایه گرفت و تغذیه و هدایت شد .[۳] دکتر محمد جواد باهنر ضمن اشاره به این مسئله که عقیده، صرفاً یک سنت و تشریفات نیست، از آن به عنوان یک اصل زیر بنایی و مبدأ انرژی و تحرک یاد می کند، و نه تنها آزادی عقیده را قبول دارد، بلکه، قویاً طرفدار آن نیز هست.خطر قرمزی که دکتر باهنر در این خصوص ترسیم می کند همان است که به بیان های مختلف، متفکران دیگر انقلاب اسلامی هم به آن اشاره کرده اند.اینکه نمی توان با نام آزادی، به دنبال تجزیه جمهوری اسلامی ایران بود .[۴]

باهنر با بررسی تاریخ انقلاب های جهان معتقد است آزادی که به برکت انقلاب اسلامی به وجود آمده استثنایی است و با اشاره به آزادی هایی که در انقلاب اسلامی حتی به مخالفان داده شده، می‌گوید: چنین آزادی در هیچیک از انقلاب های جهان سابقه ندارد: به خدا، اگر تاریخ انقلاب های دنیا را بخوانید، هیچ نمونه ای را نخواهید دید که چهل روز بعد از انقلاب، از مردم بخواهند که در رفراندوم نسبت به نظام خود رأی دهند که جمهوری اسلامی می خواهند یا نه .[۵]

استاد شهید، با اشاره به چنین آزادی معتقد است: هیچیک از اقلیت های پس از انقلاب، به دلیل مذهب و عقیده خود، مورد تعقیب قرار نگرفتند. دکتر باهنر معتقد بود، مسئله آزادی جزء مسائل اساسی انقلاب اسلامی است: پیام انقلاب ما پیام عدالت، برابری، برادری، خداپرستی، آزادی، پیام شرف و مبارزه با ظلم و طاغوت و آزادی انسان های مستضعف جهان از زیر ظلم طاغوتیان و استکبار جهانی است.باهنر در خصوص آزادی و انقلاب اسلامی می گفت: مردم سالیان دراز زیر بار خفقان و زیر بار شکنجه بودند. بعد از پیروزی باید اجازه نفس کشیدن به مردم داده شود. مردم بتوانند اجتماع کنند، سخن بگویند، تشکیل حزب بدهند. انقلاب، آزادی را به ملت انقلابی هدیه کرد .[۶]

شهید باهنر اما در مسئله آزادی به بیان مفاهیم کلی اکتفا نمی کرد و آزادی را از ابعاد مختلف مورد اشاره قرار می داد، از جمله در موضوع حق انتخاب و مردم سالاری دینی.او در این باره می گفت: شاید بعضی نگران باشند و بگویند، در حکومت آینده، سهم مردم چه خواهد شد؟ بایستی توضیح بدهم که ما در همه فصل های قانون اساسی جای پای مردم و حضور مردم و رأی مردم و حق انتخاب مردم را می بینیم. مردم آزادانه رئیس جمهور انتخاب می کنند. نمایندگان مردم طی چهار سال، قدرت قوه مقننه را در دست دارند. این هم یک مورد از حضور مردم در نهادهای حکومتی باز مردم در شوراها برای انتخاب نمایندگان خود در شهر، در روستا، بخش و حتی نمایندگانش در مجلسی که بین ایالات استانها تشکیل خواهد شد، مستقیماً رأی می دهند و نمایندگان خودشان را انتخاب می کنند.

شهید حجت الاسلام باهنر دغدغه‌های اسلامی و انقلابی خود را در موضوع به دفعات بیان کرده بود. باهنر در تفسیر مقوله آزادی بر این باور بود که بشر فطرتاً می‌خواهد آزادانه به آنچه میل دارد عمل کند.دکتر باهنر در تمایزی که میان آزادی در فرهنگ اسلامی و آزادی به سبک و قرائت غربی قائل می‌شود، معتقد است: جوامع متمدن حرفی جز حفظ نظام اجتماعی ندارند و قلمرو مقررات آن‌ها هم از حدود اجتماع و مصالح اجتماعی تجاوز نمی‌کند، ولی محیط فکر و اخلاق و عقیده و روح را آزاد گذاشته‌اند و تلاش‌های آن‌ها در این موارد، اگر هم باشد از حدود تشریفات نمی‌گذرد، اما اسلام برای کنترل افراد، محیط وسیع‌تری را در نظر گرفته است. او می‌خواهد اجتماع منظم باشد، فکر منظم باشد، اخلاق پاک، عمل صحیح، روح هم متکامل و آزاد باشد، لذا در همه شئون دستور دارد .[۷]

حجت الاسلام دکتر باهنر همراه با توجهی که به آزادی داشت، از مسئله عدالت نیز غافل نبود.چرا که معتقد بود یکی از مطالبات اصلی ملت انقلابی ایران در نهضت اسلامی، عدالت بود.او می‌گفت: عدالت در هر پست و مقامی متناسب است با آن پست و مقام.مثلاً عدالت قاضی حکم به حق کردن است و عدالت امام و رهبر اجتماعی آن است که هدفش اجرای حقوق عادلانه همه مردم باشد و بسط وگسترش عدالت اجتماعی و اقتصادی و حقوقی در بین تمام امت، لذا عدالت حاکم مفهومی بسیار گسترده دارد.در جامعه‌ای که حکومتش براساس مکتب نباشد، اقتصادش براساس مکتب نباشد، حرکتش براساس مکتب نباشد، این جامعه جامعه مکتبی نیست. هرچند صدها و هزاران مسجد داشته باشد؛ هرچند قرآن به صورت های مختلف در آن جامعه چاپ بشود؛ هرچند ضریح ها و معجرها به صورت های مختلف بر بالای قبر امامزاده ها گذارده شود و هرچند عزاداری های پرشور در مراسم عزا انجام شود. اما جامعه، جامعه مکتبی نیست، جامعه، جامعه اسلامی نیست، بلکه جامعه سنتی است.

پی نوشت:
[۱] گسترش نهضت حسینی؛ محمد جواد باهنر
[۲] مباحثی پیرامون فرهنگ انقلاب اسلامی؛ محمد جواد باهنر
[۳] همان
[۴] نقش قیامتی انقلاب اسلامی؛ محمدجواد باهنر
[۵] مباحثی پیرامون فرهنگ انقلاب اسلامی؛ محمد جواد باهنر
[۶] فروغ اندیشه، ج ۱
[۷] اندیشه‌های شهید باهنر، مجموعه مقالات و سخنرانی‌ها

گزارش از:ریحانه فراهانی

انتهای پیام/

پاسخ دادن

دیدگاه خود را وارد کنید
لطفا نام خود را وارد کنید

3 + 4 =