برگی از تاریخ ، گیلان و استعمار انگلیس در قحطی بزرگ 1917

0
801
انگلیس در قحطی بزرگ 1917

انگلیس در قحطی بزرگ 1917- نوشته ای از وحید لقمانی به نشر از سراج8

آن چیز که در جریان قحطی سراسری ایران در جنگ جهانی اول و دوم با توجه به نفوذ روس ها و انگلیس ها در تاریخ ایران پر رنگ است: مقاومت مردم گیلان و کمک رساندن آنها با توجه به مشکلات بسیار خودشان به نقاط مختلف ایران است. شما این احسان را چه در ارسال محموله برنج در جنگ جهانی اول برای شهرهای مختلف حتی اقلیت های مذهبی توسط نهضت جنگل چه درمهمان نوازی و آغوش باز مردم گیلان از آوارگان لهستانی در جریان جنگ جهانی دوم می بینید.
به مناسبت شهادت رئیسعلی دلواری و روز مبارزه با استعمار انگلیس بهانه ای دیدیم برای نشان دادن شعله ای از آتشی که انگلیسی ها بارها آن را افروخته اند.
انگلیس بعد از مطالعه های فراوان تاریخ و فرهنگ ایران که ماحصل آن کتاب تاریخ ایران “سرجان ملکم” بود به دلیل دروازه هندبودن ایران از اوایل تاسیس قاجار وارد ایران شدند و هربار در راستای ضعیف نگه داشتن ایران اقداماتی کردند . استعمارشان در مجال 2200 کاراکتر کپشن اینستاگرام نمی گنجد و ما در این کپشن فقط به بخش ایجاد قحطی در ایران در جریان جنگ جهانی اول و دوم و رابطه اش با سرزمین گیلان می پردازیم.

انگلیس در قحطی بزرگ 1917

مهمترین عامل قحطی بزرگ در ایران (1919-1917م) خریدگسترده واحتکار غلات و برنج و بستن راه های ارتباطی ایران توسط دولت بریتانیا واتخاذ سیاست‌های مالی مانند عدم پرداخت درآمدهای نفت به ایران است. به دید کارشناسان این قحطی بزرگ‌ترین فاجعه تاریخ ایران است که از حملهٔ مغول نیز فاجعه بارتراست. طی گزارش های تاریخی40درصد مردم ایران یعنی بیش از ده ملیون نفر براثر گرسنگی و بیماری طاعون و.. جان باختند.
نهضت جنگل در جریان ورود نیروهای روس وانگلیس به گیلان و ایران با توجه به ناکارآمدی دولت مرکزی در خلال جنگ جهانی اول توسط مشروطه خواهان گیلانی به وجود آمد. تشکیل این نهضت تقریبا مقارن است با شرایط سخت قحطی بزرگ در ایران. نهضت جنگل توانست علاوه بر کنترل قحطی در گیلان، پناه گاهی برای بسیاری از ایرانیان باشد. جنگلی‌ها مقرری مشخصی از برنج برای مردم تهران، همدان، و چند شهر و آبادی دیگر در نظر گرفته بودند. از جمله فیلم هایی که در این موضوع برای آن روزهای ایران و گیلان ساخته شده فیلم “یتیم خانه ایران” و “گیله وا می باشد. از جمله شخصیت های مجاهد آن روزهای گیلان که در مقابل استبداد ایستادند: میرزاکوچک خان،احسان الله خان، خالوقربان، دکترحشمت، حاج احمدکسمایی و… می باشند.
مجددا در جریان جنگ جهانی دوم با وجود بی طرفی ایران به دلیل همان حرف هایی که “بولارد” و “چرچیل” در نامه نگاری های خود روشن کرده بودند یعنی استفاده از منابع نفتی و کمک تسلیحاتی به روسیه در مقابل جنگ با آلمانها، ایران به اشغال نیروی متفقین درآمد. که همین امر باعث شکست آلمانها شد.
دو کشور روسیه و انگلیس به ایران حمله کردند (1941م)، روس ها درشمال کشور و انگلیس جنوب کشور را به تصرف خود درآوردند. خيلی از ادارات و سربازخانه‌ها و بيمارستانها در اختيار آنها قرار گرفت و قوت لا يموت آنها از شهرهاي ايران تهيه شد دو ماه بيشتر طول نکشيد که ايران دچار کمبود مواد غذايي شد. گراني، سرسام آور شد. نان و مواد غذايي را با کوپن در اختيار مردم قرار می دادند و این درحالی بود که محصولات کشاورزی ایران را به کشورهای مختلف صادر می کردند.. سالهای 1321 و 1322 عده زيادی از مردم در اثر فقرو بیماری تیفوس و تب مالت و… مردند و همه روزه در خيابان های شهرها عده‌ای از بيماری جان می دادند. تا پايان جنگ اين وضع در ايران استقرار داشت. در آن برهه 5 ساله، محصولات کشاورزی و صنعتی استخراج نفت و هزاران کامیون و وسایل موتوری و حتی احشام بارکش مردم ایران، عمدتاً به‌زور و ناخواسته، در خدمتِ اهدافِ نظامی و لجستیکی متفقین قرار می گرفت. گستره بهره‌کشی از راه آهن و زیرساخت‌های جاده‌ای ایران در طول جنگ جهانی دوم چنان وسیع و بی‌رحمانه بود که وقتی جنگ به‌پایان رسید،‌ اکثر تجهیزات و زیرساخت‌های راه‌آهن و جاده‌های کشور فرسوده و بلکه در شرف نابودی قرار گرفته بود.
در جریان این اتفاق ها ومشکلات اینبارهم مردم گیلان مقاومت کردند و با آغوش باز ازحدود 150 هزار لهستانی مهاجر و تبعیدی مهمان نوازی می کردند و کمپ ها و اردوگاه هایی برای آن ها و گورستانی مخصوص لهستانی ها تدارک دیدند که در تاریخ ماندگار شد. ابتدا دلاورمردان حاشیه دریای خزر در مقابل جنایت متفقین ایستادند اما به دلیل تجهیزات و نیروی کم، نیروی دریایی ارتش ایران به کل از بین رفت و عمدتا مقاومت ها توسط غیرنظامی ها و بومی های منطقه صورت می گرفت . بعد از بمباران شدید شهرهای استان گیلان راه ارتباطی گیلان با مرکز قطع شد اما به دلیل روحیه مقاومت آن ها مشکل جدی برایشان ایجادنشد. مردم گیلان حتی حق حمل برنج را نداشتند که مبادا آن را به مردم دیگر شهر ها برسانند. در جریان احتکار و کمبود گندم نیز مردم گیلان در 18 تیر1321 از اولین استان های بودند که به انبار غلات حمله ور شدند و با قوای روس درگیر شدند که در نتیجه باعث قلیان احساسات ضدانگلیسی شد و سپس شهرهای دیگری اقدامی مشابه مردم گیلان کردند. “محمدعلی مجد” فرماندار رشت از محدود مسئولین آن روزگار ذلت رضاشاه است که در برابر زیاده خواهی های افسران روسی و انگلیسی ایستادگی کرد. تنها نشریه ای که به نقد و هجو متفقین می پرداخت و از جمله منابع ما در آن روزگاران، نشریه “نسیم شمال” است که بنیان گذار آن “سیداشرف الدین گیلانی” بوده و “سپهداررشتی” حامی اصلی آن حساب می شده است. این دوره با وجود ظلم های بسیار روس و انگلیس در حد چند خط در کتاب های تاریخی به آن پرداخته شده و جلدچهارم کتاب “تارخ ایران روایتی دیگر” بیشتر به این خلا تاریخی پرداخته است. فیلمی که در رابطه با این برهه تاریخی در استان گیلان ساخته شده سریال “خاتون” است که به معرفی شخصیت های قهرمان گیلانی از جمله “یدالله بایندر” و افسران گیلانی و رفتارهای انسان دوستانه گیلانی ها در قبال لهستانی های پناهنده پرداخته و اوضاع نابسمان آن روزهای گیلان را به تصویرکشیده است.

از جمله منابعی که در مقاله ی ((انگلیس در قحطی بزرگ 1917)) ازآن استفاده کرده ایم:
ایران بین دو انقلاب (یرواند آبراهمیان)
ایران در جنگ جهانی دوم (شیدا صابری)
ارزش مساعی در جنگ (محمدخان ملک یزدی)
اشغال ایران در جنگ جهانی دوم (موسسه مطالعات تاریخی معاصر ایران)

پاسخ دادن

دیدگاه خود را وارد کنید
لطفا نام خود را وارد کنید

55 − 54 =