بسمه تعالی

بررسي تحليلي «نفوذ» و راهكارها در ايران

امام خامنه‌اي: «شما جوانان باید دائماً هشیار باشید. معارف دینی خود و معارف انقلابی خود را هر چه میتوانید تعمیق کنید. مثل پاره‌های پولاد؛ «زُبَرَ الحدید»… نفوذ ناپذیر و نفوذ کننده و در مقابل دشمن برنده و با اراده‌ی قوی باشید.»[۱]

در راستاي نيل به آرمان‌هاي انقلاب اسلامي به تعبير مقام معظم رهبري بايد نگاه واقع‌بينانه‌اي به مسائل داشته باشيم ، البته نگاه به همه واقعيت‌ها اعم از واقعيت‌هاي مثبت و منفي ؛ كه واقعيت‌هاي مثبت مانند نردبان مي‌تواند در نيل به آرمان‌ها مؤثر باشد و واقعيت‌هاي منفي مانند موانعي سخت از رسيدن به آرمان‌ها جلوگيري مي‌نمايند. از ديدگاه معظم له در مواجهه با واقعيت‌هاي منفي راهكار اساسي ؛ مقابله و مقاومت است و آن دسته از افراد يا گروه‌هايي كه آن واقعيت منفي را قبول كرده و منفعل شوند و در برابر آن بگويند: «چه مي‌توان كرد» ، «محافظه‌كار» شناسايي و خطاب مي‌شوند.

            در سال‌هاي اخير واقعيت‌هايي منفي كه از منظر مقام معظم رهبري رصد گرديده ، با استراتژي‌ها و مفاهيم مختلف در گفتمان سياسي معظم‌له با آنها مواجهه شده‌ايم ، از قبيل: «تهاجم ، شبيخون و ناتوي فرهنگي» ، «پيچ تاريخي» ، «گردنه خطرناك» ، «نرمش قهرمانانه» ، «مذاكرات ۱+۵» ، «برجام» و سرانجام كليدواژه «نفوذ» در پسابرجام. نفوذ يكي از مهمترين مؤلفه‌ها و مصاديق واقعيت منفي در عرصه روابط بين الملل مي‌باشد. اما در پرسش اصلي ؛ «مسئله نفوذ چگونه تحليل خواهد شد؟» شايان ذكر است كه يكي از راههاي تحليل پديده‌ها ، كشف عناصر سازنده زيرين هر پديده مي‌باشد تا پس از شناخت عناصر مزبور به روابط ساختاري ميان آنان پرداخته و نوع تعامل ميان عناصر را ترسيم نماييم. لذا در تحليل مقوله نفوذ در گام اول به نظر مي‌رسد از سه مؤلفه يا عنصر سازنده تشكيل شده است؛

  1. عنصر نفوذ كننده؛ (نظام سلطه با محوريت آمريكا )
  2. عنصر نفوذ شونده؛ (جمهوري اسلامي ايران )
  3. ابزار و راه‌هاي نفوذ.

در فرآيند نفوذ عنصر نفوذ كننده مانند نظام سلطه با به كارگيري هدفمند از ظرفيت‌ها و نقاط قوت خود و همچنين با سوء استفاده از نقاط ضعف و خلأهاي قانوني كشور نفوذ شونده (جمهوري اسلامي ايران) و به تناسب آن ، ابزارها و راههاي نفوذ مختلف را برنامه‌ريزي و اجرا نموده و بخت خود را در نفوذ مي‌آزمايد. نقاط قوت نظام سلطه به عنوان عنصر نفوذ كننده به طور كلي در حوزه‌هاي اقتصادي ، نظامي و سياسي كه برتري قدرت اقتصادي ، نظامي ، علمي و امپراطوري رسانه‌اي آن جزء واقعيت‌هاي منفي دوره معاصر مي‌باشد و از طرف ديگر ضعف در عرصه‌هاي اقتصادي ، تورم ، بيكاري ، هجمه‌هاي عظيم فرهنگي ، ضعف در توليد ، خلأهاي قانوني مالي و بانكي ، سياست‌زدگي و عدم تخصص در حوزه مديريت‌هاي كلان فرهنگي و اقتصادي و همچنين عدم التزام و عدم همراهي برخي نخبگان سياسي وجريان‌هاي فعال سياسي داخلي با گفتمان انقلاب اسلامي ، همگي جزء نقاط ضعف جمهوري اسلامي در مواجهه با نظام سلطه شناخته مي‌شود.

البته يكي از راههاي نفوذ اساسي هنگامي است كه نقاط قوت عنصر نفوذ كننده با نقاط ضعف نفوذ شونده منطبق شوند ، ‌در اين صورت مي‌تواند بستر مناسب براي نفوذ فراهم گردد. به عنوان مثال وقتي عرصه‌هاي اقتصادي ، بانكي‌ ، مالي و سياسي از خصوصيات برتري نظام سلطه مي‌باشد در هنگام نفوذ مي‌تواند دقيقا بر ضعف‌هاي اقتصادي ، سياسي و خلأهاي مالي ، توليد و فضاي كسب‌وكار جمهوري اسلامي ايران منطبق شوند كه در اين نقطه همپوشاني ، فرآيند نفوذ تكميل خواهد شد. با توجه به اينكه چنين رويه‌اي راهبرد هميشگي دشمن بوده اما در دوران پسابرجام به علت تسهيل در دسترسي و برقراري ارتباط مالي ، تجاري ، اقتصادي و سياسي نظام سلطه با ايران قطعا اطلاعات و راههاي نفوذ اقتصادي در ايران شناسايي كامل شده كه در صورت تغافل دولت وقت ، نفوذ واقع خواهد شد.

نفوذ فكري:

يكي ديگر از موضوعات مهمي كه لازم به ذكر و تبيين است مسئله نفوذ فكري است كه به عنوان مادر همه نفوذها مي‌تواند زمينه و بستر لازم را براي كليه نفوذهاي سياسي ، اقتصادي ، فرهنگي و غيره فراهم نمايد. نفوذ فكري دشمن كه روح ليبراليسم و ماهيت ماترياليستي دارد دقيقا در نقطه مقابل روح اسلامي و ماهيت خدامحوري در گفتمان انقلاب اسلامي ايران است. بنابراين هر اندازه كه دشمن بتواند در افكار و اذهان هر سطحي از خواص و عوام جامعه نفوذ نمايد ، به همان اندازه نيز شاهد زاويه گرفتن جامعه ايران از فرهنگ اسلامي-ايراني خواهيم بود. نفوذ فكري به منزله جنگ نرم است كه به عنوان استراتژي دراز مدت دشمن عليه ايران قرار گرفته و ساليان درازي است كه از سوي مقام معظم رهبري هشدار و تأكيد شده است. مقام معظم رهبري مي‌فرمايد:

«امروز نفوذ دشمن یکی از تهدیدهای بزرگ است برای این کشور؛ دنبال نفوذند. نفوذ یعنی چه؟ نفوذ اقتصادی ممکن است، که البتّه کم‌اهمّیّت‌ترین آن نفوذ اقتصادی است؛ و ممکن است که جزو کم‌اهمّیّت‌ترین [هم‌] نفوذ امنیّتی باشد. نفوذ امنیّتی چیز کوچکی نیست امّا در مقابل نفوذ فکری و فرهنگی و سیاسی، کم‌اهمّیّت است.»[۲]

از جمله ابزاري كه دشمن در عصر حاضر براي نفوذ فكري در جوامع مختلف استفاده مي‌كند به دو بخش عام و خاص قابل تقسيم مي‌باشد. ابزار عام نفوذ فكري دشمن؛ شامل هزاران شبكه‌ رنگارنگ ماهواره‌اي و شديدتر از آن فضاي مجازي با سايت‌هاي فراوان اينترنتي و بازي‌هاي هيجان انگيز هدفمند مي‌شود كه ديگر كنترل آن براي نظام سياسي ، نظام اجتماعي و نظام فرهنگي در هر جامعه‌اي به راحتي ميسر نبوده كه چنين نفوذي بدون واسطه ، فرهنگ مهاجم مادي‌گراي غربي و سبك زندگي اباحي‌گري را وارد محيط خانواده و حتي اتاق خواب‌ فرزندان خانواده مي‌نمايد.

اما ابزار خاص نفوذ فكري دشمن؛ شامل علوم انساني غربي است. علوم انساني به عنوان منبع علمي و معرفتي قادر است با نفوذ در افكار و اذهان نخبگان علمي و جوان جامعه ، روح ، اراده و تفكر آحاد مخاطبين خود را به تسخير درآورده و به تدريج براساس اصول و مباني خود به مديريت و هدايت فكري جامعه بپردازد. لذا بديهي است كه فكر و انديشه جامعه منبع فرهنگ و موتور عزم ، اراده ، حركت ، تحول و پيشرفت در آن جامعه است و در صورت اخلال در آن و يا انحراف فكري و يا تسخير و مديريت آن توسط دشمن ، قطعا شاهد انحراف ، استحاله ، سقوط و افول فكري جامعه در عرصه‌هاي مختلف خواهيم بود. همچنين مقام معظم رهبري مي‌فرمايد:

«علوم انسانی هوای تنفسی مجموعه‌های نخبه کشور است که هدایت جامعه را بر عهده دارند، بنابراین آلوده یا پاک بودن این هوای تنفسی بسیار تعیین کننده است.»[۳]

با بسط و گسترش علوم انساني غربي با ماهيت غيرتوحيدي در جوامع علمي و نخبگاني سراسر جهان ، در تمام دانشگاه‌هاي ايران نيز تدريس مي‌شود و به صورت تخصصي‌تر براي دانشجويان بورسيه در اعزام به خارج آموزش داده مي‌شود و همان تحصيل كردگان علوم انساني غربي در داخل و خارج در حالي كه به جهان بيني و نوع نگرش غربي و تا حدودي به فرهنگ متبادر از آن تجهيز شده‌اند ، ظرفيت‌ها و مناصب مديريتي و كارشناسي را در حوزه‌هاي مختلف كشور برعهده مي‌گيرند كه در آينده جامعه اسلامي ايران با منظومه فكري آنان اداره خواهد شد و يا عضو هيئت‌هاي علمي دانشگاه‌ها شده و يا به عنوان معلم در مدارس و مهدكودك‌ها به تربيت و آموزش و پرورش فكري كودكان ، نوجوانان و جوانان مي‌پردازند. لذا مقام معظم رهبري درباره علوم انساني غربي چنين مي‌فرمايد:

«مبناى علوم انسانى غربى، مبناى غیرالهى است، مبناى مادّى است، مبناى غیر توحیدى است؛ این با مبانى اسلامى سازگار نیست، با مبانى دینى سازگار نیست. علوم انسانى آن‌وقتى صحیح و مفید و تربیت‌کننده‌ى صحیح انسان خواهد بود و به فرد و جامعه نفع خواهد رساند که براساس تفکّر الهى و جهان‌بینى الهى باشد.»[۴]

راهكارها:

لذا در پايان به نظر مي‌رسد راهكار اساسي مقابله با نفوذ همه‌جانبه فكري دشمن ، استفاده معكوس از ابزارهاي عام و خاص دشمن به عنوان فرصت در جهت انسداد راههاي نفوذ ، باورمندي و مقاوم‌سازي فكري جامعه و مقابله هدفمند با نفوذ فكري دشمن باشد كه در زير تنها بخشي از عناوين راهكارهاي مقاوم‌سازي فكري يا «انديشه مقاومتي» در جامعه در مقابله با نفوذ فكري دشمن را مطرح مي‌كنيم كه هركدام نيازمند طرح بحث جداگانه‌اي دارد.

  1. اصلاح و تحول در نظام آموزشي كشور از مهدكودك‌ها و مدارس تا دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها برابر الگوهاي اسلامي و بومي پيشرفته.
  2. كادرسازي و تربيت كارشناسان ، مربيان ، معلمان ، اساتيد و دانشمندان علمي در طراز انقلاب اسلامي به منظور جهاد فكري ، علمي و معنوي و همچنين آموزش و تربيت اساسي مقاطع سني كودك ، نوجوان و جوان.
  3. ترسيم و تدوين علوم انساني اسلامي به صورت جامع و محوريت تدريس آن در تمامي مراكز علمي و دانشگاهي كشور. به طوري كه مقام معظم رهبري در ابلاغ سياست‌هاي كلي برنامه پنجم توسعه مورد لحاظ قرار دادند:

          «تحول و ارتقاء علوم انسانی با: تقویت جایگاه و منزلت این علوم، جذب افراد مستعد و با انگیزه، اصلاح و بازنگری در متون و برنامه‌ها و روش‌های آموزشی، ارتقاء کمی و کیفی مراکز و فعالیتهای پژوهشی و ترویج نظریه‌پردازی، نقد و آزاداندیشی.»[۵]

  1. آگاهي‌بخشي به عموم مردم جامعه به منظور ارتقاء ظرفيت فكري آنان در برابر هجمه‌هاي نفوذ فكري دشمن با حسن استفاده از فرصت منابر، مساجد و روحانيت و همچنين با به‌كارگيري از فرصت فضاي مجازي و رسانه‌اي با توليدات كارشناسي‌شده و مديريت جهادي به منظور القاء جهان بيني و ايدئولوژي اسلامي و پرورش فكري جامعه.
  2. مديريت نظام سياسي ، نظام اجتماعي و نظام فرهنگي كشور براساس الگوي اسلامي-ايراني پيشرفت.

مجتبي قنبردوست

آبان ماه ۱۳۹۴

[۱] بيانات رهبري در ديدار بسيجيان استان فارس – ۱۳۸۷/۰۲/۱۴

[۲]  بيانات رهبري در ديدار فرماندهان سپاه –  ۲۵/۶/۹۴

[۳] بيانات رهبري در ديدار دست اندركاران جشنواره فيلم عمار ۱۳۹۱/۱۲/۰۱

[۴] بيانات رهبري در ديدار اساتيد دانشگاه‌ها – ۱۱/۴/۹۳

[۵] سياست‌هاي كلي برنامه پنجم توسعه –  ۱۳۸۷/۱۰/۲۱